پژوهش های حقوق اقتصادی و تجاری

چابک‌سازی و کاهش هزینه‌های دادخواهی در دادرسی مدنی از طریق ایجاد امکان اصلاح دادخواست در برخی دعاوی نادرست و تشدید اقدامات در مقابله با دعاوی واهی (بررسی مقررات دادرسی مدنی ایران و انگلیس)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

حسین شهسواری شیرازی 1
سهیل طاهری 2
سید مرتضی قاسم زاده زاویه 3

1 دانشجوی دکتری، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، تهران، ایران (نویسنده مسئول) h.shahsavarishirazi@iau.ac.ir

2 استادیارگروه .علوم انسانی، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد تهران جنوب.، تهران ، ایران

3 استاد، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، تهران، ایران.

https://doi.org/10.48308/eclr.2025.239051.1142
چکیده
در مقررات دادرسی مدنی، آ‌ن ‌دست از دعاوی که توأم با غرض و سوء‌نیت از طرف خواهان طرح می‌شوند و در ماهیت حقی برای خواهان متصور نیست، مشمول ضمانت‌اجراهای پیش‌بینی‌شده در تبصرۀ مادۀ 109 و مادۀ 515 قانون می‌شوند. این ‌دسته از دعاوی در اصطلاح حقوقی به «دعاوی واهی» موسوم‌اند. درمقابل، دسته‌ای دیگر از دعاوی وجود دارند که خواهان در آنها سوءنیتی ندارد، اما در تنظیم دادخواست خود مرتکب اشتباهی قابل اغماض شده است. این دعاوی را ‌باید «دعاوی نادرست» دانست. قانون‌گذار در چنین مواردی امکان جبران خطا را برای خواهان فراهم ننموده و دعوای وی را مستوجب قرارهای عدم استماع یا ردّ دعوا می‌داند. این مسئله به‌ویژه در دعاوی مقید به مهلت و خاصه در بیشتر دعاوی اعتراضی، بسیار دارای اهمیت است؛ چراکه خطر وارد آمدنِ خساراتِ غیرقابل جبران، و عدم دسترسی به عدالت، ناشی از عدم امکان اصلاح دادخواست، وجود دارد. در این زمینه، نظام دادرسی انگلیس رویکردی انعطاف‌پذیرتر اتخاذ کرده است. پژوهش حاضر با کاربست روش توصیفی-تحلیلی به این نتیجه رسید که مقررات فعلی ایران، اصلاح دادخواست را به موارد شکلی بسیار محدودی منحصر کرده و با رویکردی غیرمنعطف، مانع از تغییرات اساسی نظیر افزودن خوانده می‌شود. این درحالی است که چابک‌سازی نظام دادرسی از طریق گسترش حق اصلاح دادخواست و درعین‌حال، پیش‌بینی سازوکارهایی چون الزام به تأمین خسارت احتمالی خوانده و اعمال جریمه برای دعاوی واهی، ممکن می‌گردد. این رویکرد، توازنی عادلانه میان حق دادخواهی خواهان و جلوگیری از تضییع حقوق خوانده برقرار می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

اصلاح دادخواست، اصول دادرسی، دعاوی واهی
دعاوی نادرست،دادرسی مدنی ایران،دادرسی مدنی انگلیس

عنوان مقاله English

Streamlining Civil Litigation and Reducing the Costs of Litigation through Allowing the Amendment of Statements of Claim in Certain Improperly Brought Actions and Strengthening Measures against Vexatious Claims: A Comparative Study of the Civil Procedure Rules of Iran and England

نویسندگان English

hossein shahsavari shirazi 1
soheil taheri 2
morteza ghasemzadeh 3
1 Ph.D. Student, Faculty of Law, Islamic Azad University, South Tehran Branch, Tehran, Iran. Corresponding Author’s email: h.shahsavarishirazi@iau.ac.ir
2 Assistant Professor, Department of Humanities, Faculty of Law, South Tehran Azad University, Tehrane, Iran
3 Professor, Faculty of Law, Islamic Azad University, South Tehran Branch, Tehran, Iran.
چکیده English

Under Iranian civil procedure rules, claims brought by a plaintiff with an improper purpose and in bad faith, where no substantive right can be conceived in the plaintiff’s favor, are subject to the sanctions prescribed in Note to Article 109 and Article 515 of the Civil Procedure Code. In legal terminology, such claims are referred to as “frivolous claims.” By contrast, there is another category of claims in which the plaintiff acts without bad faith but commits an excusable error in drafting the statement of claim. These should be regarded as “incorrect claims.” In such cases, the legislature has not provided the plaintiff with an opportunity to cure the defect; rather, the claim is considered to warrant either an order of non-hearing or dismissal. This issue is particularly significant in claims subject to limitation periods, especially in most objection-related proceedings, because the inability to amend the statement of claim may result in irreparable harm and denial of access to justice. In this respect, the English civil justice system has adopted a more flexible approach. Employing a descriptive-analytical method, the present study concludes that the current Iranian rules confine amendment of the statement of claim to very limited formal defects and, through an inflexible approach, prevent substantial amendments such as the addition of a defendant. This is despite the fact that streamlining the civil justice system is possible through expanding the right to amend the statement of claim while, at the same time, establishing mechanisms such as requiring security for the defendant’s potential loss and imposing penalties for frivolous claims. Such an approach would strike a fair balance between the plaintiff’s right of access to court and the need to prevent prejudice to the defendant’s rights.

کلیدواژه‌ها English

Amendment of statement of claim
procedural principles
frivolous claims
incorrect claims

الف) منابع فارسی

کتاب

1. پوراستاد، مجید، اصول و قواعد آیین دادرسی فراملی، چ.۱، تهران: مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های حقوق شهر دانش، 1387.
2. شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی، چ. 63، تهران: دراک، 1384.
3. مهاجری، علی، قانون آیین دادرسی مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران: فکرسازان، 1393.
4. نهرینی، فریدون، آیین دادرسی مدنی (مراجع قضایی و حدود صلاحیت آن‌)، ج. 1، تهران: انتشارات گنج دانش. 1396.
5. نهرینی، فریدون، آیین دادرسی مدنی ( فرایند دادرسی و صدور رأی)، ج. 3، تهران: گنج دانش، 1400.

مقاله

6. السان، مصطفی و محمدرضا فتحی، «مفهوم دعوای واهی و راهکارهای کاهش آن با تأکید بر رویۀ قضایی ایران و مطالعۀ تطبیقی در حقوق ایالات متحدۀ آمریکا»، پژوهشنامۀ حقوق تطبیقی، د. 6، ش. ۱، 1401، صص. 38-23. 20.1001.1.24237566.1401.6.1.2.9
7. بادپا، سحر، و سیروس حیدری، «سوءاستفاده از حق اقامۀ دعوا در نظام حقوقی ایران و انگلستان»، فصلنامه حقوق پزشکی، ویژه‌نامۀ نوآوری حقوقی، ش. ۱۵، 1400، صص. 566-551.
8. بولانژه، ژان، «اصول کلی حقوق و حقوق موضوعه»، ترجمۀ علیرضا محمدزاده وادقانی، مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، ش. 36، 1376، صص. 100-73.
9. بهرامی، احسان و مصطفی السان، «جریمۀ مالی دعوای واهی؛ مطالعۀ تطبیقی در حقوق ایران و امریکا»، مجله حقوق تطبیقی، د. 15، ش. 1، 1403، صص. 67-45.
10. بهرامی، احسان و مصطفی السان، «ضوابط شناسایی دعوای واهی در حقوق ایران و انگلیس؛ مقدمه‌ای جهت صدور قرار‌ تأمین و رد دعوا»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، د. 26، ش. 2، 1401، صص. 52-29. 20.1001.1.22516751.1401.26.2.4.8
11. خندانی، وحید، محمدباقر عامری‌نیا، قوام کریمی و داریوش بابایی، «اصل راهبردی حاکمیت اراده در حقوق ایران و انگلیس»، فصلنامۀ تحقیقات تطبیقی حقوقی ایران و بین‌الملل، د. 12، ش. 45، 1398، صص. 258-233.
12. غمامی، مجید و حسن محسنی، «پیرامون برخی نوآوری‌ها و نقاط ضعف اصول آیین دادرسی مدنی فراملی»، فصلنامۀ مطالعات حقوق خصوصی، مجلۀ دانشکده حقوق و علوم سیاسی، د. 43، ش. 2، 1392، صص. 58-39. 10.22059/jlq.2013.35269
13. قلی‌زاده منقوطای، احد، «تحلیل حقوقی جلب ثالث به‌عنوان تنها دعوای پیرو»، فصلنامۀ مطالعات حقوق خصوصی، د. 50، ش. 2، 1399. 20.1001.1.25885618.1399.50.2.9.2
14. محسنی، حسن، «مفهوم اصول دادرسی و نقش تفسیری آنها و چگونگی تمییز این اصول از تشریفات دادرسی»، مجلۀ کانون وکلا، ش. ۱۹۲ و ۱۹۳، 1385، صص. 131-100.
15. محسنی، حسن، «نقص شکلی و ماهوی در دادرسی مدنی»، فصلنامۀ پژوهش حقوق خصوصی، د. 6، ش 2، 1393، صص. 160-139.
16. مولودی، محمد، بیژن حاجی‌عزیزی و مهدی حمزه هویدا، «تصحیح اعمال ناقص در دادرسی مدنی»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، د. 10، ش. 19، 1397، صص. 358-329.
17. هرمزی، خیرالله، «تغییر نحوۀ دعوا در دادرسی مدنی (مطالعۀ تطبیقی حقوق ایران و فرانسه)»، فصلنامۀ مطالعات حقوق خصوصی، د. 46، ش. 4، 1395، صص. 663-645. 20.1001.1.25885618.1395.46.4.9.8

منبع برخط

18. قوه قضائیه، «سامانۀ ملی آرای قضایی»، بی‌تا، قابل دسترسی در:
https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/38320 (آخرین بازدید: 11/04/1403)

References

Books

1.   Mohajeri, Ali. The Civil Procedure Code in the Contemporary Legal Order. Tehran: Fakrsazan, 2014. (In Persian).
2.   Nahrini, Fereydoun. Civil Procedure: Judicial Authorities and Their Jurisdiction; The Scope of Their Competence. Vol. 1. Tehran: Ganj Danesh Publications, 2017. (In Persian).
3.   Nahrini, Fereydoun. Civil Procedure: The Litigation Process and Issuance of Judgments. Vol. 3. Tehran: Ganj Danesh, 2021. (In Persian).
Pour Ostad, Majid. Principles and Rules of Transnational Civil Procedure. 1st ed. Tehran: Shahr-e Danesh Legal Studies and Research Institute, 2008. (In Persian).
4.   Shams, Abdollah. Civil Procedure. 63rd ed. Tehran: Derak, 2005. (In Persian).
Waline, Jean. Droit Administratif. 26th ed. Paris: Dalloz, 2016.

Articles

5.   Auerbach, S. “When the Time Has Come to Say ‘Stop’ to Vexatious Litigants.” Available at:
https://www.judiciary.uk/wp-content/uploads/2016/01/auerbach_dealing-with-vexatious-litigants-summer2012.pdf (accessed February 24, 2025).
6.   Badpa, S., and S. Heidari. “Abuse of Procedural Rights in the Legal Systems of Iran and England.” Medical Law Journal, no. 15, 2021, pp. 551–566. (In Persian).
7.   Bahramy, E., and M. Elsan. “Penalty as a Sanction for Frivolous Lawsuits: A Comparative Study in Iranian and American Law.” Comparative Law Review, vol. 15, no. 1, 2024, pp. 45–67. doi:10.22059/jcl.2023.366843.634568. (In Persian).
8.   Bahramy, E., and M. Elsan. “The Criterion for Identifying Frivolous Claims in Iranian and English Law: A Precondition for Security for Costs Orders and Striking Out the Claim.” Comparative Law Researches, vol. 26, no. 2, 2022, pp. 29–52. (In Persian).
9.   Bekker, T. “The Late Amendment of Pleadings: Time for a New Approach? Randa v Radopile Projects CC 2012 (6) SA 128 (GSJ).” Obiter, vol. 38, 2017, pp. 181–192.
10.     Boulangeh, Jean. “General Principles of Law and Positive Law.” Translated by Alireza Mohammadzadeh Vadghani. Journal of the Faculty of Law and Political Science, no. 36, 1997, pp. 73–100.
11.    Camilleri, Simon P. “Amendments to Statements of Case: Learning the Hard Way; PJSC Tatneft v Bogolyubov and Others [2016] EWHC 2816 (Comm).” Civil Justice Quarterly, 2017, pp. 297–301.
12.    De Young, M. “The Day Care Ritual Abuse Moral Panic: A Sociological Analysis.” Sociology Compass, vol. 2, no. 6, 2008, pp. 1719–1733. doi:10.1111/j.1751-9020.2008.00169.x.
13.    Elsan, M., and M. Fathi. “Frivolous Claims: Concept and Strategies to Reduce Them; A Comparative Study of Iranian Case Law and U.S. Law.” Journal of Comparative Law, vol. 6, no. 1, 2022, pp. 23–38. doi:10.22080/LPS.2022.23469.1333. (In Persian).
14.    Ghamami, M., and H. Mohseni. “About Some Innovations and Weaknesses of the Principles of Transnational Civil Procedure.” Law Quarterly, vol. 43, no. 2, 2013, pp. 39–58. doi:10.22059/jlq.2013.35269. (In Persian).
15.    Gholizadeh Manghutay, A. “A Legal Analysis of Bringing in a Third Party as a Mere Follower in Litigation.” Law Quarterly, vol. 50, no. 2, 2020, pp. 339–358. doi:10.22059/jlq.2020.281701.1007217. (In Persian).
16.    Hormozi, K. “The Change of the Mode of Claim.” Law Quarterly, vol. 46, no. 4, 2016, pp. 645–663. doi:10.22059/jlq.2016.60015. (In Persian).
17.    Judiciary of the Islamic Republic of Iran. “National Judicial Rulings System.” n.d. Available at: [insert official URL] (accessed [insert date]).
18.    Khandani, V., M. B. Amiri-Nia, G. Karimi, and D. Babaei. “The Strategic Principle of the Sovereignty of Will in Iranian and English Law.” Quarterly Journal of Comparative Legal Research of Iran and International Law, vol. 12, no. 45, 2019, pp. 233–258. (In Persian).
19.    Mohseni, Hassan. “Formal and Substantive Defects in Civil Procedure.” Private Law Research Quarterly, vol. 6, no. 2, 2014, pp. 139–160.
20.    Mohseni, H. “The Concept of Procedural Principles, Their Interpretive Role, and the Distinction Between These Principles and Procedural Formalities.” Journal of Kanun-e Vokala, nos. 192–193, 2006, pp. 100–131. (In Persian).
21.    Moloudi, M., B. Haji Azizi, and M. Hamzehhoweyda. “Modification of Imperfect Acts in Civil Procedure.” Journal of Studies in Islamic Law and Jurisprudence, vol. 10, no. 19, 2018, pp. 329–358. doi:10.22075/feqh.2017.12323.1247. (In Persian).

فرایند پذیرش مقالات

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما

مجوز دسترسی

بیانیه دسترسی باز

سیاست حق مولف

سیاست سرقت ادبی

سیاست خودآرشیوی