بررسی انتقادی تنظیم‌گری بانک مرکزی بر شرکت‌های ارائه دهنده خدمات بانکی؛ مطالعه موردی شرکت‌های ملی انفورماتیک ایران، شاپرک و مرکز مبادله ارز و طلا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز

2 دانشگاه شیراز

10.48308/eclr.2026.240680.1187
چکیده
تحولات جدید حوزه قانون‌گذاری پولی و بانکی، مسئولیت بانک مرکزی را در حفظ ثبات، سلامت و شفافیت شبکه بانکی کشور برجسته ساخته است. با این حال، نحوه تنظیم‌گری این نهاد نسبت به شرکت‌های کلیدی ارائه‌دهنده خدمات بانکی، از جمله شرکت ملی انفورماتیک ایران، شاپرک و مرکز مبادله ارز و طلا ایران، با چالش‌های قابل توجهی مواجه است. این مقاله با رویکردی انتقادی، و بر اساس روش توصیفی–تحلیلی و تحلیل متون قانونی، عملکرد بانک مرکزی را در مواجهه با این شرکت‌ها و به منظور پاسخ به این پرسش اصلی که «تنظیم‌گری شرکت‌های ارائه دهنده خدمات بانکی توسط بانک مرکزی با چه چالش‌هایی مواجه است؟» ارزیابی می‌کند. در فرایند پژوهش، جنبه‌های مختلفی همچون عدم خصوصی‌سازی شرکت ملی انفورماتیک، نظارت ناکافی بر اختیارات فراقانونی شرکت شاپرک و هم‌پوشانی و تداخل وظایف با سایر سازمان‌های ناظر از جمله بورس و اوراق بهادار در ساختاردهی مرکز مبادله ارز و طلا مورد بررسی قرار گرفته‌ است. نتایج نشان می‌دهد که خلأها و تعارضات موجود در چارچوب‌های مقرراتی، منجر به بروز مشکلات جدی در تنظیم‌گری صحیح این قبیل شرکت‌ها شده و در مواردی، عملکرد بانک مرکزی حتی با مقررات موجود هم در تعارض قرار می‌گیرد. این بررسی انتقادی تلاش دارد تصویری روشن از موانع و چالش‌های اصلی تنظیم‌گری در این حوزه ارائه دهد و ضرورت بازنگری جدی در رویکردهای نظارتی بانک مرکزی را نمایان سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

A Critical Review of Central Bank Regulation over Banking Service Providers: Case Study of Iran Informatics Services Corporation, Shaparak, and the Iran Currency and Gold Exchange Center

نویسندگان English

seyyed mojtaba vaezi 1
mohammadtaher safarzadeh arabi 2
1 law and political science faculty, shiraz university
2 shiraz universuty
چکیده English

Recent developments in monetary and banking legislation have highlighted the Central Bank’s responsibility to preserve the stability, soundness, and transparency of the country’s banking network. Nevertheless, the Central Bank’s regulatory approach toward key banking service providers—including Iran Informatics Services Corporation, Shaparak, and the Iran Currency and Gold Exchange Center—faces significant challenges. Adopting a critical perspective and utilizing a descriptive-analytical methodology alongside legal text analysis, this article evaluates the Central Bank’s performance in relation to these companies and seeks to answer the primary question: “What challenges does the Central Bank face in regulating banking service providers?” Throughout the study, various issues are examined, such as the lack of privatization of the Iran Informatics Services Corporation, insufficient oversight over Shaparak’s extra-legal authorities, and the overlap and interference of responsibilities with other supervisory entities, including the Securities and Exchange Organization, in structuring the Iran Currency and Gold Exchange Center. The findings indicate that existing regulatory gaps and conflicts have led to substantial problems in the sound regulation of such companies, and in certain cases, the Central Bank's actions even conflict with prevailing regulations. This critical review aims to offer a clear depiction of the main obstacles and challenges in regulation within this field, illustrating the urgent need for a fundamental reassessment of the Central Bank’s supervisory approaches.

کلیدواژه‌ها English

Banking system
Central Bank
National Informatics Company
Shaparak (Payment Gateway)
Iran Gold and Currency Exchange Center

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 تیر 1405