نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• نوید رهبر ¹
• محمدرضا افشاری ²

¹ استادیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی

² دانش‌آموخته کارشناسی ارشد حقوق تجارت بین‌الملل دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

با گسترش روزافزون فعالیت‌های رمزارزی در حوزه‌های معامله‌گری، سرمایه‌گذاری، استخراج و پرداخت، مالیات‌گذاری بر این دارایی‌های دیجیتال به یکی از چالش‌های اساسی سیاست‌گذاری مالی در سطح جهانی تبدیل شده است. ماهیت غیرمتمرکز رمزارزها، ناشناس بودن نسبی تراکنش‌ها و امکان جابجایی سریع فرامرزی، کارایی نظام‌های مالیاتی سنتی را با تردید مواجه ساخته است. در حالی که بسیاری از کشورها به‌ویژه در اروپا اقدام به تدوین چارچوب‌های مشخص مالیاتی برای رمزارزها کرده‌اند، وضعیت حقوقی و مالیاتی این دارایی‌ها در ایران همچنان با ابهام جدی روبه‌رو است.

بررسی تطبیقی نظام‌های مالیاتی کشورهای اروپایی مانند آلمان، فرانسه، اسپانیا و انگلستان نشان می‌دهد که رمزارزها عموماً به‌عنوان دارایی مالی شناخته شده و مشمول مالیات بر درآمد یا سود سرمایه هستند، هرچند تفاوت‌هایی در نحوه اجرا وجود دارد؛ از جمله معافیت نگهداری بلندمدت در آلمان یا اعمال مالیات صرفاً در زمان تبدیل به ارز فیات در فرانسه و اسپانیا. همچنین چارچوب DAC8 اتحادیه اروپا نشان‌دهنده تلاش برای استانداردسازی گزارش‌دهی و کاهش فرار مالیاتی است.

در مقابل، در ایران مالیات‌ستانی از رمزارزها فاقد مبنای قانونی مستقل و شفاف است و عمدتاً در چارچوب کلی قانون مالیات‌های مستقیم و از طریق کنترل تراکنش‌های بانکی اعمال می‌شود. بخشنامه‌ها و مقررات نهادهای ناظر، به‌ویژه بانک مرکزی، بیشتر ناظر بر ساماندهی صرافی‌ها و پیشگیری از جرایم مالی است تا ایجاد یک نظام مالیاتی منسجم. این خلأ قانونی موجب افزایش عدم شفافیت، تشدید فرار مالیاتی و کاهش امنیت سرمایه‌گذاری شده است. مقاله حاضر پیشنهاد می‌کند ایران با بهره‌گیری از تجارب اروپایی، چارچوبی اختصاصی و شفاف برای مالیات‌گذاری رمزارزها تدوین کند.

کلیدواژه‌ها

• رمزارز
• مالیات بر سود سرمایه
• گزارش دهی مالیاتی
• فرار مالیاتی
• سیاست گذاری مالیاتی

عنوان مقاله [English]

Taxation of Cryptocurrencies: A Comparative Study of Iran and Europe

نویسندگان [English]

• Navid Rahbar ¹
• Mohammadreza Afshari ²

¹ Assistant Professor of Law, Shahid Beheshti University

² LL.M. in International Trade Law, Shahid Beheshti University

چکیده [English]

With the expansion of cryptocurrency activities in trading, investment, mining, and payment systems, the taxation of digital assets has become an increasingly complex global issue. The decentralized nature of cryptocurrencies, the relative anonymity of transactions, and the ease of cross-border transfers create significant challenges for tax authorities. While many countries have adopted specific tax rules for cryptocurrencies, Iran still lacks a comprehensive and transparent tax framework. In contrast, several European countries, including the United Kingdom, France, Germany, Spain, and Austria, have implemented diverse approaches to cryptocurrency taxation, offering valuable comparative insights.



European tax systems generally classify cryptocurrencies as financial assets subject to income tax or capital gains tax, though their implementation differs. Germany exempts cryptocurrencies held for more than one year from taxation, encouraging long-term investment, while France and Spain impose taxes only upon conversion into fiat currency. These differences demonstrate regulatory flexibility within Europe.



Regarding tax reporting, European countries are moving toward convergence under the EU’s DAC8 framework, which standardizes reporting and facilitates the exchange of tax information. By contrast, Iran has not established a dedicated cryptocurrency tax regime. Current practices rely on the general provisions of the Direct Taxes Act and focus mainly on monitoring banking transactions and cryptocurrency exchanges rather than reducing tax uncertainty. This article argues that Iran should develop a specialized cryptocurrency tax framework inspired by European models to enhance transparency, reduce tax evasion, and improve fiscal oversight.

کلیدواژه‌ها [English]

• Cryptocurrency
• Capital Gains Tax
• Tax Reporting
• Tax Evasion
• Tax Policy