نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محسن رئیسی ¹
• علی الهیاری فرد ²

¹ استادیار گروه حقوق خصوصی دانشگاه جامع امام حسین (ع)

² پژوهشگر گروه حقوق بانکی پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

چکیده

فساد اقتصادی یکی از چالش‌های ساختاری در نظام پولی و بانکی ایران است. این پژوهش با هدف تحلیل نقش محوری شفافیت و مدیریت تعارض منافع به‌عنوان راهبردهای اصلی پیشگیری از فساد اقتصادی و همچنین بررسی میزان انطباق مقررات اجرایی با مبانی این دو اصل در سیاست‌های کلی ابلاغی مقام معظم رهبری، انجام شده است. پژوهش با روشی توصیفی-تحلیلی، به واکاوی سیاست‌های کلی نظام در حوزه مبارزه با فساد و مقررات اجرایی شامل آیین‌نامه پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری و دستورالعمل تملک سهام بانک‌ها و مؤسسات اعتباری غیربانکی می‌پردازد. سؤال اصلی این است کاستی‌های آیین‌نامه پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری و دستورالعمل تملک سهام بانک‌ها چگونه مانع تحقق راهبردهای شفافیت و مدیریت تعارض منافع در مهار فساد اقتصادی می‌شوند؟ سیاست‌های کلی ابلاغی، به‌وضوح بر شفافیت، پاسخگویی، حذف امتیازات ویژه و مدیریت تعارض منافع به‌عنوان مبانی اصلی مهار فساد تأکید دارند. با این حال، فساد اقتصادی در شکاف بین این اصول کلان و مقررات جزئی شکل می‌گیرد. تحلیل این پژوهش نشان می‌دهد که آیین‌نامه مطالبات غیرجاری و دستورالعمل تملک سهام با کاستی‌های جدی از جمله ابهام در تعاریف مانند انواع سهام و مالک واحد، فقدان سازوکارهای نظارتی مستمر و مستقل، سکوت در مورد فرآیندهای شفاف دادرسی و ارزش‌گذاری و عدم الزام به افشای کامل اطلاعات، عملا راهکارهای پیشگیرانه را ناکارآمد کرده‌اند. راهکار نهایی، بازنگری اساسی در مقررات اجرایی با محوریت تصریح سازوکارهای شفاف، ایجاد نهادهای ناظر مستقل و توانمند، و تعریف دقیق مسئولیت‌ها و ضمانت‌های اجرایی است تا شکاف بین قانون و عمل، پُر شده و چرخه فساد شکسته شود

کلیدواژه‌ها

• فساد اقتصادی
• مدیریت تعارض منافع
• مطالبات غیرجاری
• حکمرانی مالی
• سیاست‌های کلی نظام

عنوان مقاله [English]

Governance Gap in Iran's Banking System: A Critical Analysis of Banking Regulations from the Perspective of Transparency and Conflict-of-Interest Management

نویسندگان [English]

• Mohesn Raeisi ¹
• Ali Allahyarifard ²

¹ Assistant Professor, Private Law Department, Imam Hossein University

² Researcher, Banking Law Group, Monetary and Banking Research Institute, Central Bank of the Islamic Republic of Iran

چکیده [English]

Economic corruption remains a structural challenge within Iran’s monetary and banking system. This research aims to analyze the central role of transparency and conflict-of-interest management as key strategies for preventing economic corruption, while also examining the extent to which executive regulations align with the foundations of these two principles as outlined in the overarching policies issued by the Supreme Leader. Using a descriptive-analytical method, the study scrutinizes the general policies of the system in the area of anti-corruption, along with executive regulations including the By-Law on Preventing the Accumulation of Non-Performing Loans (2018) and the Directive on Acquisition of Shares in Banks and Non-Banking Credit Institutions (2024). The central question is: How do the shortcomings of the Non-Performing Loans By-Law and the Share Acquisition Directive hinder the effective realization of transparency and conflict-of-interest management strategies in controlling economic corruption? The issued general policies clearly emphasize transparency, accountability, elimination of special privileges, and conflict-of-interest management as fundamental bases for controlling corruption. However, economic corruption emerges in the gap between these macro principles and detailed regulations. The analysis reveals that the Non-Performing Loans By-Law and the Share Acquisition Directive suffer from serious deficiencies which collectively render preventive measures ineffective. The ultimate solution involves a fundamental revision of executive regulations, focusing on clarifying transparent mechanisms, establishing independent and capable supervisory bodies, and precisely defining responsibilities and enforcement guarantees. This would bridge the gap between law and practice and break the cycle of corruption.

کلیدواژه‌ها [English]

• Economic Corruption
• Conflict-of-Interest Management
• Non-Performing Loans
• Financial Governance
• General Policies of the System