پژوهش های حقوق اقتصادی و تجاری

کاوی قلمرو تعارض منافع مدیر و شرکت در حقوق شرکت‌های تجاری(مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و انگلستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سعید محسنی 1
فائزه تیموری مقدم 2
محمدتقی نادی 3
مهسا رباطی 4

1 دانشیار، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران (نویسنده مسئول) s-mohseni@um.ac.ir

2 دانشجوی دکتری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

3 دانشجوی دکتری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

4 دانش‌آموخته دکتری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران (دانشکدگان فارابی)، قم، ایران.

https://doi.org/10.48308/eclr.2026.241753.1202
چکیده
جایگاه و نفوذ مدیران در شرکت‌های تجاری و اثرگذاری تصمیمات آنان بر موفقیت این شرکت‌ها، ازجمله عوامل مهمی است که توجه به موضوع «تعارض منافع مدیر و شرکت» را ضروری می‌نماید؛ وضعیتی که منفعت مدیر در مقابل منفعت شرکت قرار می‌گیرد و مدیر باید یکی از این دو منفعت را برگزیند. ازاین‌رو، در برخی نظام‌های حقوقی همچون انگلستان، ضمن وجود تکلیف قانونی مدیران به اجتناب از موقعیت تعارض، این موضوع در دکترین حقوقی و رویه قضایی نیز از جایگاه مهمی برخوردار است. حال با عنایت به عدم اظهارنظر صریح قانون‌گذار ایرانی درخصوص مسئلۀ تعارض منافع در شرکت‌های تجاری، پژوهش حاضر به شیوۀ توصیفی- تحلیلی و با بهره‌گیری از تجربیات نظام حقوقی انگلستان، قلمروی تعارض منافع مدیر و شرکت را از سه جهت قلمروی شخصی، موضوعی و زمانی بررسی می‌‌کند. مطابق با نتایج این پژوهش، جدای از ضرورت شناسایی مفهوم و اقسام شرکت‌های تجاری، عبارت مدیر شرکت دربرگیرندة تمام اشخاصی است که با هر عنوان و به هر نحو با مدیریت و فعالیت‌های مدیریتی شرکت ارتباط داشته و صاحب‌نفوذند. این مدیران مکلف‌اند از هرگونه تعارض بالفعل و بالقوه در موضوعات مالی، رقابتی و مرتبط با اطلاعات و فرصت‌های شرکت، اجتناب ورزند و منافع شرکت را در اولویت قرار دهند

کلیدواژه‌ها

تعارض منافع
رقابت
منافع شرکت
منفعت شخصی
وظیفۀ امانی

عنوان مقاله English

Analysis of the Scope of Conflict of Interest between Director and Company in Commercial Company Law(A Comparative Study in Iranian and English Law)

نویسندگان English

saeed mohseni 1
faezeh teymourimoghaddam 2
mohammadtaghi nadi 3
mahsa robati 4
1 Associate Professor, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. Corresponding Author’s email: s-mohseni@um.ac.ir
2 Ph.D. Student, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
3 Ph.D. Student, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
4 Ph.D. in Private Law, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, Tehran University (Farabi College), Qom, Iran
چکیده English

The influence and position of directors in commercial companies and the impact of their decisions on the success of their respective organizations is a critical factor that highlights the necessity to consider the "Conflict of Interest Between Director and the Company" issue. In such cases, the interests of the director are pitted against those of the company, compelling the director to choose between the two. Consequently, in certain legal systems like the United Kingdom, in addition to the legal obligation of directors to avoid conflict of interest situations, this matter also holds significant importance in judicial procedures and legal doctrine. Given the lack of explicit commentary by the Iranian legislative system regarding conflict of interest in commercial companies, the present research employs a descriptive-analytical approach and draws upon the experiences from the English legal system to examine the scope of director-company conflict of interest from personal, subject-related, and time-related perspectives. According to the research findings, apart from the necessity of identifying the concept and types of commercial companies, the term "director" encompasses all individuals who, under any title and in any manner, are connected with company management and management activities. These directors are obligated to avoid any actual and potential conflicts in competitive, financial, and information-related company matters, instead prioritizing the interests of the company.

کلیدواژه‌ها English

Competition, Conflict of interests, Fiduciary duty, Interests ;"> of the Company, Personal interest

 

الف) منابع فارسی

کتاب

1. اسکینی، ربیعا، حقوق تجارت (شرکت‌های تجاری)، ج.1، چ.24، تهران: سمت. 1396.
2. پاسبان، محمدرضا، حقوق تجارت، ج.1، چ.1، تهران: انتشارات گنج دانش، 1401.
3. حسنی، حسن، حقوق تجارت، ج.2، چ.2، تهران: نشر میزان، 1394.
4. ستوده تهرانی، حسن، حقوق تجارت، ج.1، چ.5، تهران: انتشارات دادگستر، 1379.
5. ستوده تهرانی، حسن، حقوق تجارت، ج.2، چ.25، تهران: انتشارات دادگستر، 1389.
6. عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، سرپرست تألیف و ویرایش: فرهاد قربان‌زاده، چ.1، تهران: اشجع، 1396.
7. عیسائی تفرشی، محمد، حقوق شرکت‌های تجاری، ج.1، چ.3، تهران: انتشارات دانشگاه تربیت مدرس، 1396.
8. کاتوزیان، ناصر، عقود معین (مشارکت‌ها و صلح)، ج.2، چ.15، تهران: انتشارات گنج دانش، 1396.
9. کاویانی، کوروش، حقوق شرکت‌های تجارتی، چ.4، تهران: نشر میزان، 1393.

مقاله

10. آنامرادنژاد، داود، سام محمدی و سیدحسن حسینی مقدم، «ضرورت قانونگذاری در مدیریت موقعیت‌های تعارض منافع»، مطالعات حقوقی، د. 13، ش. 4، 1400، صص. 1-24. https://doi.org/10.22099/jls.2021.40291.4349
11. انصاری، باقر، «مدیریت تعارض منافع در بخش عمومی»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، د. 52، ش. 1، 1401، صص. 297-321. https://doi.org/10.22059/jplsq.2020.292517.2235
12. بادینی، حسن و سعید سیاه بیدی کرمانشاهی، «تحلیل مفهوم و مصادیق تعارض منافع در حقوق خصوصی»، مجله حقوقی دادگستری، د. 85، ش. 116، 1400، صص. 209-231. https://doi. rg/10.22106/jlj.2020.129515.3474
13. بهرامی، حسین، «استفاده شخصی مدیر از اطلاعات محرمانه شرکت و فرصت‌های ناشی از آن با تأملی در حقوق انگلیس»، مطالعات حقوقی، د. 14، ش. 3، 1401، صص. 127-160. https://doi.org/10.22099/jls.2022.40925.4423
14. بهمئی، محمدعلی و روح‌الامین حجتی کرمانی، «چالش‌های حقوقی و فقهی شناسایی و پذیرش جوینت ونچر قراردادی و قرارداد عملیاتی مشترک نفتی در ایران»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، د. 23، ش. 92، 1399، صص. 271-302. https://doi.org/10.22034/jlr.2020.184675.1542
15. پاسبان، محمدرضا و صلاح محمودی، «بررسی تطبیقی وظیفۀ وفاداری مدیران شرکت و تأثیر آن بر مدیریت تعارض منافع و حفظ اطلاعات در حقوق ایران و انگلستان»، مجله پژوهش‌های حقوقی، د. 23، ش. 57، 1403، صص.  409-438. https://doi. rg/10.48300/jlr.2022.352833.2127
16. حسینی، پیمان، «مفهوم مدیر عملی و مقایسه مسئولیت او با مدیر قانونی در شرکت‌های تجاری»، پژوهشنامه حقوق تطبیقی، د. 2، ش. 1، 1395، صص. 106-127. https://doi.org/10.22080/lps.2018.11695.1118
17. دشتی، محمدتقی، زهرا زندیه و محمد مهدی‌فر، «تعارض منافع در بخش عمومی: گونه‌ها و انواع مقابله‌های حقوقی (تحلیل فقهی و حقوقی)»، پژوهش‌های نوین حقوق اداری ایران، د. 5، ش.  16، 1402، صص. 255-283. 10.22034/mral.2023.560129.1366
18. سیداحمدی سجادی، سیدعلی و عصمت دانش‌آرا، «نقش موضوع در اهلیت شرکت‌های تجاری در حقوق انگلیس با نگاهی به حقوق ایران و استرالیا»، دوفصلنامه علمی حقوق تطبیقی، د. 3، ش. 1، 1395، صص. 27-52.
19. صادقیان ندوشن، مهرداد و محمود باقری، «تعارض منافع ذی‌نفعان شرکت‌ها و راهکارهای حل آن»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، د. 20، ش. 3، 1395، صص. 136-163.
20. عزیززاده، فاطمه، علی رضایی و حجت مبین، «بررسی چالش‌ها و موانع دسترسی به اطلاعات شرکت‌های تجاری توسط ذی‌نفعان»، فصلنامه مجلس و راهبرد، د. 30، ش. 113 ، 1402، صص. 253-287. https://doi.org/10.22034/mr.2022.4967.4786
21. عیسائی تفرشی، محمد و حبیب رمضانی اکردی، «مفهوم و مسئولیت مدیر سایه در حقوق شرکت‌های تجاری (مطالعه تطبیقی در حقوق انگلیس و ایران)»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، د. 17، ش. 3، 1392، صص. 113-134.  20.1001.1.22516751.1392.17.3.1.4
22. محسنی، سعید و مهسا رباطی، «تحلیل حقوقی اختیارات مدیرعامل شرکت  سهامی»، دانشنامه حقوق اقتصادی، د. 26، ش.  16، 1398، صص. 1-31. https://doi.org/10.22067/le.v26i16.54045
23. مقدم، عیسی، «تصاحب فرصت بستن قرارداد متعلق به شرکت تجاری توسط مدیر و ضمانت اجرای آن (مطالعه در حقوق انگلیس و آمریکا و ایران)»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، د. 50، ش. 4، 1399، صص. 803-818. https://doi.org/10.22059/jlq.2020.294574.1007316
24. مقدم، عیسی، «مطالعه تطبیقی رقابت مدیر شرکت تجاری با شرکت از طریق انجام معاملاتی مشابه معاملات شرکت در حقوق انگلیس و ایالات متحده امریکا و ایران»، مطالعات حقوق تطبیقی، د. 12، ش. 1، 1400، صص. 351-368. https://doi.org/10.22059/jcl.2021.310679.634078
 
 

References:

books

1. Amid, Hassan, Amid Persian Dictionary (F. Ghorban Zadeh), 1th Ed, Tehran: Ashja Publishing, 2010. (In Persian)
2. Bourne, Nicholas, Essential Company Law, UK: Cavendish Publishing Limited, 2000.
3. Bruce, Martha, Rights and Duties of Directors 2018/19, UK: Bloomsbury Publishing Plc, 2019.
4. Dignam, Alan and John Lowry, Company Law, UK: Oxford University Press, 2012.
5. Dine, Janet and Marios Koutsias, Company Law, UK: Palgrave Macmillan Law Masters, 2014.
6. Erfani, Mahmoud, Commercial Law, Vol. 2, 3rd Ed, Tehran: Mizan Publishing, 2007. (In Persian)
7. Eskini, Rabiaa, Commercial Law ( Trading Corporations), Vol. 1, 24th Ed, Tehran: SAMT Publishing, 2017.
8. Goulding, Simon, Company Law, UK: Cavendish Publishing Limited, 1999.
9. Hasani, Hassan, Commercial Law, Vol. 2, 2nd Ed, Tehran: Mizan Publishing, 2015. (In Persian)
10. Isaee Tafreshi, Mohammad, Commercial Companies Law, Vol. 1, 3rd Ed, Tarbiat Modares University Press, 2017. (In Persian)
11. Katouzian, Nasser, Specific Contracts (Partnerships and Settlement), Vol. 2, 15th Ed, Tehran: Ganj-e Danesh Publishing, 2017. (In Persian)
12. Kaviani, Kourosh, Commercial Companies Law, 4th Ed, Tehran: Mizan Publishing, 2014. (In Persian)
13. Keay, Andrew, Company Directors’ Liability and Creditor Protection, New York: Informa Law from Routledge, 2023.
14. Langford, Rosemary, Company Directors’ Duties and Conflicts of Interest, UK: Oxford University Press, 2019.
15. Lipton, Phillip, Abe Herzberg and Michelle Welsh, Understanding Company Law, Sydney: Thomson Reuters, 2020.
16. Pasban, Mohammadreza, Commercial Law, Vol. 1, 1st Ed, Tehran: Ganj-e Danesh Publishing, 2022. (In Persian)
17. Pettet, Ben, Company Law, Pearson Education Limited, 2005.
18. Ridley, Ann and Chris Shepherd, Key Facts Key Cases Company Law, London & New York: Routledge, 2015.
19. Roach, Lee, Company Law Concentrate: Law Revision and Study Guide, Oxford University Press, 2014.
20. Setudeh Tehrani, Hassan, Commercial Law, Vol. 1, 5th Ed, Tehran: Dadgostar Publishing, 2004. (In Persian)
21. Setudeh Tehrani, Hassan, Commercial Law, Vol. 2, 25th Ed, Tehran: Dadgostar Publishing, 2010. (In Persian)
22. Wild, Charles, Stuart Weinstein and Josephine Bisacre, Smith and Keenan’s Company Law, Pearson Education Limited, 2009.

Articles

23. Ahren, Deirdre, “Guiding Principles for Directorial Conflicts of Interest: Re Allied Business and Financial Consultants Ltd; O'Donnell v Shanahan”, The Modern Law Review, Vol. 74, No. 4, 2011, pp. 596-607. https://doi.org/10.1111/J.1468-2230.2011.00862.X
24. Annamoradnejad, Davoud, Sam Mohammadi and Seyyed Hassan Hosseini Moghadam, “Legislation Necessity in Management of Conflict of Interests”, Journal of Legal Studies, Vol. 13, No. 4, 2021, pp. 1-24. (In Persian) 10.22099/jls.2021.40291.4349.
25. Ansari, Bagher, “Managing Conflicts of Interest in the Public Sector”, Public Law Studies Quarterly, Vol. 52, No. 1, 2022, pp. 297-321. (In Persian). 10.22059/jplsq.2020.292517.2235.
26. Azizzadeh, Fatemeh, Ali Rezaee, and Hojjat Mobayen, “Investigating the Challenges and Barriers of Access to the Information of Companies by Stakeholders”, Majlis and Rahbord, Vol. 30, No. 113, 2023, pp. 253-287. (In Persian)  10.22034/mr.2022.4967.4786.
27. Badini, Hassan and Saeed Siahbidi Kermanshahi, “Analysis of the Concept and Examples of Conflict of Interest in Private Law”, The Judiciary Law Journal, Vol. 85, No. 116, 2021, pp. 209-231. (In Persian) https://doi. rg/10.22106/jlj.2020.129515.3474.
28. Bahmaei, Mohammad and Rooholamin Hojati Kermani, “Legal and Jurisprudential Challenges to the Recognition and Acceptance of Contractual Petroleum Joint Ventures and Petroleum Joint Operating Agreements in Iran”, Legal Research Quarterly, Vol. 23, No. 92, 2021, pp. 271-302. (In Persian) https://doi.org/10.22034/jlr.2020.184675.1542.
29. Bahrami, Hossein, “Directors' Personal Use from the Confidential Information of Company and Opportunities that Result from it with Recognition in the British Legal System”, Journal of Legal Studies, Vol. 14, No. 3, 2022, pp. 127-160. (In Persian) https://doi.org/10.22099/jls.2022.40925.4423.
30. Dashti, Taghi, Zahra Zandie, Mohammad Mahdifar, “Conflict of Interests in the Public Sector: Types and Types of Legal Confrontations (Jurisprudential-Legal Analysis)”, The Journal of Modern Research on Administrative Law, Vol. 5, No. 16, 2023, pp. 255-283. (In Persian)
       10.22034/mral.2023.560129.1366.
31. Esteban De La Rosa, Gloria and Shopovski, Jovan, “Directors’ Conflicts of Interest: Different European Legal Perspectives”, Beijing Law Review, Vol. 4, No.  4, 2013, pp. 174-179. http://dx.doi.org/10.4236/blr.2013.44022/
32. Goddard, Robert, “Directors' Duties”, Edinburgh Law Review, Vol. 12, No. 3, 2008, pp. 468-472.
33. Havenga, Michelle, “Directors in Competition with Their Companies”, SA Mercantile Law Journal, Vol. 16, No. 2, 2004, pp. 275-286.
34. Hopt, Klaus. J., “Conflict of Interest, Secrecy and Insider Information of Directors, A Comparative Analysis”, European Company and Financial Law Review, Vol. 10, No. 2, 2013, pp. 167-193. https://doi.org/10.1515/ecfr-2013-0167
35. Hosseini, Peiman, “The Notion of De Facto Director and Comparison of his Liability with a De Jure Director in the Commercial Companies (A Comparative Study of Iran and French Law)”, Journal of Comparative Law, Vol. 2, No. 1, 2016, pp. 106-127. (In Persian)
       https://doi.org/10.22080/lps.2018.11695.1118.
36. Isaeei Tafreshi, Mohammad and Habib Ramzani Akerdi, “The Concept and Liability of Shadow Director in the Companies Law (Comparative Study in English and Iranian Law)”, Vol. 17, No. 3, 2013, pp. 113-134. (In Persian)  20.1001.1.22516751.1392.17.3.1.4
37. Keay, Andrew, “The Authorising of Directors' Conflicts of Interest: Getting a Balance”, Journal of Corporate Law Studies, Vol. 12, No. 10, 2012, pp. 129-162.
38. Koh, Pearlie, “A Director’s Duty of Loyalty and the Relevance of the Company’s Scope of Business: Cheng Wai Tao v Poon Ka Man Jason”, The Modern Law Review, Vol. 80, No. 5, 2017, pp. 927-954.
39. Lee, Rebecca Wing Chi, “Fiduciary Duty without Equity: Fiduciary Duties of Directors under the Revised Company Law of the PRC”, Virginia Journal of International Law, Vol. 47, No. 4, 2007, pp. 897-926.
40. Moghaddam, Issa, “Usurping the Corporate Opportunity by Director and its Sanction (A Study in Law of English, United States & Iran)”,  Private Law Studies Quarterly, Vol. 50, No. 4,  2021, pp. 803-818. (In Persian) https://doi.org/10.22059/jlq.2020.294574.1007316
41. Moghaddam, Issa, “Comparative study of Competition of the Director of a Company with the Company through Conducting Transactions Similar to the Company's Transactions in English, United States and Iranian law”, Comparative Law Review, Vol. 12, No. 1, 2021, pp. 351-368. (In Persian) https://doi.org/10.22059/jcl.2021.310679.634078.
42. Mohseni, Saeed and Mahsa Robati, “Legal Analysis of the Managing Director Authorities in the Private Joint Stock Company”, Encyclopedia of Economic Law Journal, Vol. 26, No. 16, 2019, pp. 1-31. (In Persian) https://doi.org/10.22067/le.v26i16.54045
43. Pasban, Mohammadreza, Salah Mahmoodi, “A Comparative Study of the Duty of Loyalty of Company Directors and Its Impact on Conflict of Interest Management and Data Retention in Iranian and English Law”, Journal of Legal Research, Vol. 23, No. 57, 2024, pp. 409-438. (In Persian) https://doi. rg/10.48300/jlr.2022.352833.2127
44. Sadeghian Nodoushan, Mahmoud, Bagheri Mahmoud, “Conflict of Interests of Company Stakeholders and Its Strategies”,  Comparative Law Researches,Vol. 20, No. 3, 2016, pp. 136-163. (In Persian)
45. Seyed Ahmadi Sajadi, Seyed Ali, Esmat Danesh Ara, “The Role of Object in The Capacity of Commercial Companies in English Law with a Look into The Iranian and Australian law”, Journal of Comparative Law, Vol. 3, No. 1, 2016, pp. 27-52. (In Persian)

فرایند پذیرش مقالات

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما

مجوز دسترسی

بیانیه دسترسی باز

سیاست حق مولف

سیاست سرقت ادبی

سیاست خودآرشیوی