واریز یا دریافت وجه از حساب فردی غیر از طرف معامله؛ مصداق پول‌شویی یا جرمانگاری خارج از صلاحیت

فروغی, فضل الله; بازوبند, زهرا

doi:10.48308/eclr.2026.240687.1188

واریز یا دریافت وجه از حساب فردی غیر از طرف معامله؛ مصداق پول‌شویی یا جرمانگاری خارج از صلاحیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

فضل الله فروغی ¹ ^¶

زهرا بازوبند ²

¹ دانشیار، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران (نویسنده مسئول) forughi@shirazu.ac.ir

² دانش‌آموخته دکتری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

https://doi.org/10.48308/eclr.2026.240687.1188

چکیده

تطهیر منشأ غیرقانونی درآمدها، از تهدیدات جدی برای نظام اقتصادی یک کشور است که با پنهان‌سازی منبع واقعی دارایی‌های ناشی از جرم، موجب اخلال در شفافیت مالی و بی‌ثباتی اقتصادی می‌گردد؛ در همین راستا، واریز یا دریافت وجه از حساب اشخاص ثالث در معاملات مالی، ازجمله رویه‌های رایج اما چالش‌برانگیز در نظام حقوقی و بانکی کشورهاست. اگرچه در ظاهر امر، این اقدام ممکن است ناشی از تسهیل تراکنش یا ملاحظات تجاری باشد، در عمل بستر مناسبی برای پنهان‌سازی منشأ واقعی وجوه و تطهیر عواید ناشی از جرم فراهم می‌سازد. برای مقابله با این امر، بانک مرکزی طی اطلاعیه‌ای، واریز یا دریافت وجه از حساب فردی غیر از طرف معامله در زمان انجام معاملات را مشمول مجازات‌های مقررات مبارزه با پول‌شویی اعلام کرده است؛ در نوشتار حاضر با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و روش توصیفی تحلیلی احراز می‌گردد، صرف‌نظر از اطلاعیه بانک مرکزی، درصورت احراز سوءنیت و ارتباط این اقدام با جرم منشأ، استفاده از حساب ثالث می‌تواند در چارچوب جرم پول‌شویی قابل تعقیب باشد؛ در غیر این صورت، با عنایت به اینکه این رفتار فاقد ارکان سه‌گانه ماده 2 قانون مبارزه با پول‌شویی است و مصداق جرم پول‌شویی نیست و حداکثر می‌تواند مصداقی از معاملات مشکوک باشد، اطلاعیه بانک مرکزی، متضمن توصیف مجرمانه یک رفتار مباح با واکنش جزایی است که در جرم‌انگاری این رفتار، به عناصر سه‌گانه قانونی، مادی و روانی جرم توجهی نشده است و توصیف مجرمانه آن، مغایر با قوانین و اصول حقوقی هم چون عقد ضمان، حواله، اصل سرعت در معاملات و... است و نمی‌تواند مبنای مجازات اشخاص قرار گیرد؛ بنابراین این اطلاعیه عملاً فاقد اثر و نتیجه است، ولیکن باتوجه‌به اهمیت موضوع، نیازمند قانونگذاری در این زمینه هستیم.

کلیدواژه‌ها

پولشویی

قانون گذاری بانک مرکزی

مسئولیت کیفری در تراکنش مالی

نقل و انتقال غیرمستقیم وجوه

واسطه گری مالی غیرمجاز

عنوان مقاله English

Depositing or Receiving Funds from an Account of a Person other than the party to the Transaction; an Instance of Money Laundering or Criminalization outside JurisdictionMoney laundering is a serious threat to a country's economic system, as it conceals the true source of assets derived from crime, disrupting financial transparency and causing economic instability. In this regard, depositing or receiving funds from third-party accounts in financial

نویسندگان English

fazlollah forughi ¹

zahra bazouband ²

¹ Associate Professor, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran. Corresponding Author Email: forughi@shirazu.ac.ir

² PhD., Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran.

چکیده English

Money laundering is a serious threat to a country's economic system, as it conceals the true source of assets derived from crime, disrupting financial transparency and causing economic instability. In this regard, depositing or receiving funds from third-party accounts in financial transactions is one of the common but challenging practices in the legal and banking systems of countries. Although on the surface, this action may be due to transaction facilitation or commercial considerations, in practice it provides a suitable platform for concealing the true origin of funds and laundering the proceeds of crime. To counter this, the Central Bank has announced in a notice that depositing or receiving funds from an account of a person other than the party to the transaction at the time of the transaction is subject to penalties under the Anti-Money Laundering Regulations; This article establishes, using library resources and a descriptive-analytical method, that regardless of the Central Bank's announcement, if malicious intent and the connection of this action with the source crime are established, the use of a third-party account can be prosecuted within the framework of the crime of money laundering. Otherwise, given that this behavior lacks the three elements of Article 2 of the Anti-Money Laundering Law and is not an example of the crime of money laundering and at most can be an example of suspicious transactions, the Central Bank's announcement contains a criminal description of a permissible behavior with a criminal response. In criminalizing this behavior, the three legal, material and psychological elements of the crime have not been taken into account, and its criminal description is contrary to laws and legal principles such as the principles of guarantee contract, remittance, speed in transactions, etc, and it cannot be the basis for punishing individuals, so this announcement is practically ineffective and has no consequences. However, given the importance of the issue, legislation in this field is necessary

کلیدواژه‌ها English

Money laundering

Central Bank legislation

Criminal liability in financial transactions

Indirect transfer of funds

Unauthorized financial intermediation

الف) منابع فارسی

کتاب
1. اردبیلی، محمدعلی، حقوق جزای عمومی، ج. 1، چ. ۷۴، تهران: نشر میزان، ۱۴۰۳.
2. باقرزاده، احمد، جرائم اقتصادی و پول‌شویی، چ. ۱، تهران: نشر و فاق، 1382.
3. زارع‌فرد، قائم‌مقام، استانداردهای مبارزه با پول‌شویی و تأمین مالی تروریسم، تهران: بانک مرکزی، 1392.
4. سلیمی، صادق، جنایت سازمان‌یافته فراملی، تهران: جنگل، ۱۳۸۲.
5. صحراییان، مهدی، زیان‌های ناشی از تطهیر پول (اولین کارگاه سراسری علمی‌کاربردی قضات دادگاه‌های انقلاب اسلامی کشور در امر مبارزه با مواد مخدر)، تهران: نشر آبی، 1381.
6. محبتی، حسن و عطا حکیمی، پول‌شویی؛ پاشنه آشیل اقتصاد، چ. ۱، تهران: نشر آوای سبحان، 1393.
7. محمدی، ابوالحسن، قواعد فقه، چ. ۹، تهران: انتشارات دادگستر، 1385.
8. هادیان، ابراهیم، پول‌شویی و اثرات اقتصادی آن»، در: مجموعه سخنرانی‌ها و مقالات همایش بین‌المللی مبارزه با پول‌شویی، تهران: نشر و فاق، 1382.
مقاله
1. اکبری، محمود، احمد امی و عباس مظفری، «فرض مجرمیت در جرم پول‌شویی: مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، فقه امامیه و کنوانسیون پالرمو»، فصلنامه فقه جزای تطبیقی، د. ۴، ش. ۲، 1403، صص. ۱۵۷–۱۴۵، doi: jccj.2024.441316.1482/10.22034.
2. بابایی کنگلو، جابر و امید رستمی، «پیشگیری از جرم پول‌شویی با نگاهی به سیاست جنایی تقنینی ایران»، کارآگاه، ش. ۱، 1389، صص. 131-108.
3. جزایری، مینا، «پول‌شویی و مؤسسات مالی»، مجله مجلس و پژوهش، د. 10، ش. ۳۷، 1382، صص. 76-59.
4. رستمی، هادی، «تحصیل مال از طریق نامشروع در پرتو مقررات پول‌شویی»، مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، د. ۴۹، ش. ۲، 1398، صص. ۴۱۷–۳۹۷، doi: jqclcs.2020.287559.1460/10.22059.
5. ساریخانی، عادل و مرتضی فتحی، «عناصر موضوعی جرم پول‌شویی در قانون مبارزه با پول‌شویی ایران و کنوانسیون‌های بین‌المللی»، مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، د. ۲، ش. ۴ و ۵، 1394، صص. ۲۵۶–۲۳۷، doi: JQCLCS-201602-1098.
References:

Books
1. Ardabili, Mohammad Ali, General Criminal Law, Vol. 1, 74th ed, Tehran: Mizan Publishing, 2024. (in Persian)
2. Bagherzadeh, Ahmad, Economic Crimes and Money Laundering, 1st ed, Tehran: Vefagh Publishing, 2023. (in Persian)
3. Button, Mark, Branislav, Hock., &, David, Shepherd, Economic Crime: From Conception to Response, 1st ed, Routledge, 2022.
4. Cox, Dennis, Handbook of Anti-Money Laundering, John Wiley & Sons, 2014.
5. Salimi, Sadegh, Transnational Organized Crime, Tehran: Jangal Publishing, 2003. (in Persian)
6. Sahraian, Mehdi, Damages Arising from Money Laundering (Proceedings of the First National Applied Scientific Workshop for Judges of Islamic Revolution Courts on Combating Narcotics), Tehran: Abi Publishing, 2002. (in Persian)
7. Hadian, Ebrahim, Money Laundering and Its Economic Effects, In Proceedings of the International Conference on Combating Money Laundering, Tehran: Vefagh Publishing, 2003. (in Persian)
8. Mohabbati, Hassan & Ata, Hakimi, Money Laundering: The Achilles’ Heel of the Economy, 1st ed, Tehran: Avaye Sobhan Publishing, 2014. (in Persian)
9. Mohammadi, Abolhassan, Principles of Islamic Jurisprudence (Fiqh Rules), 9th ed, Tehran: Dadgostar Publications, 2006. (in Persian)
10. Zarei Fard, Ghaem-Maghami, Standards for Combating Money Laundering and Terrorism Financing, Tehran: Central Bank of Iran, 2013. (in Persian)
11. Slot, B., & D. L., Swart, Assessing the Outcomes of AML Policies: Ambitions and Reality, New York, NY, 2019.
Articles
1. Akbari, Mahmoud, Ahmad Ami &, Abbas, Mozaffari, “Presumption of Guilt in the Crime of Money Laundering: A Comparative Study in Iranian Law”, Imamiyya Jurisprudence and the Palermo Convention, Comparative Criminal Jurisprudence Quarterly, Vol. 4, No. 2, 2024, pp. 145–157. (in Persian) doi: jccj.2024.441316.1482/10.22034.
2. Alkhalili, Mohannad., Mahmoud. H., Qutqut, & Fadi, Almasalha, “Investigation of Applying Machine Learning for Watch-List Filtering in Anti-Money Laundering”, Vol. 9, 2021. PP: 18481-18496. DOI:1109/ACCESS.2021.3052313
3. Al-Suwaidi, Noura., & Haitham, Nobanee., ” Anti-Money Laundering and Anti-Terrorism Financing: A Survey of the Existing Literature and a Future Research Agenda”, Journal of Money Laundering Control, Vol. 24, No. 2, 2021.PP: 396-426. DOI:10.1108/JMLC-03-2020-0029.
4. Babaei Kanglou, Jaber & Omid Rostami, “Crime Prevention of Money Laundering with Emphasis on Iran’s Legislative Criminal Policy”, Karagah, No. 1, 2010, pp. 108-131. (in Persian)
5. Burcher, Catalina. Uribe., “Assessing the Threat of Nexus between Organized Crime and Democratic Politics: Mapping the Factors”, International Relations and Diplomacy, Vol. 5, No. 1, 2017, pp: 127-142. doi.org/10.1177/2631309X241261656.
6. Eifrem, Emil, “How Graph Technology Can Map Patterns to Mitigate Money-Laundering Risk”, Computer Fraud & Security, Vol. 10, 2019, pp. 161-171. doi.org/10.1016/S1361-3723(19)30105-8.
7. Gottschalk, Petter, “Trusted Chief Executives in Convenient White-Collar Crime. Crime & Delinquency”, Online First, 2022, pp. 288-298. doi.org/10.1177/00111287221104737.
8. Hock, Branislav, “Policing Fiscal Corruption: Tax Crime and Legally Corrupt Institutions in the United Kingdom”, Law and Contemporary Problems, Vol. 85, No. 4, 2023, pp. 159-183.
9. Khan, Mansoor, “International Anti-Money Laundering Measures and Professionals”, International Journal of Business and Management Research, Vol. 9, No. 3, 2021. DOI:10.37391/IJBMR.090309/
10. Jazayeri, Mina, “Money Laundering and Financial Institutions”, Majles and Research Journal, No. 37, Year 10, pp. 59-76, 2003. (in Persian)
11. Rostami, Hadi, ” Acquisition of Property through Illicit Means in Light of Anti-Money Laundering Regulations”, Criminal Law and Criminology Studies, Vol. 49, No. 2, 2020, pp. 397–417. (in Persian) doi: jqclcs.2020.287559.1460/10.22059.
12. Sarikhani, Adel & Morteza Fathi, “Thematic Elements of the Crime of Money Laundering in Iran’s Anti-Money Laundering Act and International Conventions”, Criminal Law and Criminology Studies, Vol. 2, Nos. 4–5, 2015, pp. 237–256. (in Persian) doi: JQCLCS-201602-1098.
13. Van Dijk, Jan Jacob Maria, “Mafia Markers: Assessing Organized Crime and Its Impact upon Societies”, Trends in Organized Crime, Vol. 10, No. 4, 2007, pp. 39-56. DOI:10.1007/S12117-007-9013-X.
14. Zoppei, Verena, “The German Law-Making Process: Tracing Legislative Intents, In AML Law: Socio-Legal Perspectives on the Effectiveness of German Practices”, Springer, New York, NY, 2017.pp:69-81.
Legislative Instruments
1. Human Rights Committee, General Comment No. 8. HRI/GEN/1/Rev.8, 1982.
2. Central Bank of Iran. Anti-Money Laundering Regulations and Related Materials. Available at the official website of the Central Bank of Iran: https://cbi.ir/showitem/32246.aspx (in Persian)
Online Sources
1. Central Bank of Iran. Anti-Money Laundering Regulations and Related Materials. Available at the official website of the Central Bank of Iran. (in Persian)