نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• هادی صالحی ¹
• منوچهر خدا رحمی ²
• ابوذر بلاغی اینالو ³

¹ عضو هیأت علمی بخش حقوق عمومی و بین الملل دانشگاه شیراز

² دانشجوی دکتری فقه و حقوق جزای دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مدرس حوزه علمیه قم

³ دانشجوی دکتری حقوق بین الملل دانشگاه علوم اسلامی رضوی

چکیده

این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل شکاف‌های بنیادی میان نظام بانکداری متعارف و اسلامی و ارائه مدلی نوین برای سنجش و بهبود انطباق با اصول شریعت انجام شده است. مسئله اصلی، وجود چالش‌های متعدد در انطباق بانکداری اسلامی با بانکداری متعارف و ضرورت ارزیابی دقیق وضعیت موجود در شرایط خاص اقتصادی و فرهنگی ایران است. این مطالعه با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکردی چندبعدی انجام شده است. پژوهش در سه بخش اصلی شامل مبانی نظری، تحلیل شکاف و ارائه مدل جدید صورت گرفته و با تلفیق نظریه‌های مختلف شامل مقاصد شریعت، نظریه سیستم‌ها و نظریه ذینفعان، به بررسی دقیق مؤلفه‌های انطباق پرداخته است. شاخص‌های کلیدی مانند نوع قراردادها، وجود یا عدم وجود ربا، شفافیت معاملات و رعایت اصول اخلاقی اسلامی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که:

تفاوت‌های ساختاری و عملکردی قابل توجهی بین بانکداری متعارف و اسلامی وجود دارد

این شکاف‌ها ریشه در تفاوت‌های بنیادی فلسفی و مدل‌های اقتصادی دارند

مدل سنجش و بهبود انطباق پیشنهادی، شامل پنج بخش اصلی (ورودی‌ها، فرآیندها، خروجی‌ها، پیامدها و بازخوردهای مستمر) است

اعتبارسنجی مدل، کارآمدی و قابلیت اعتماد آن را در ارزیابی و بهبود انطباق بانک‌های اسلامی تأیید می‌کند

نوآوری این پژوهش در ارائه مدلی جامع و کاربردی برای سنجش میزان انطباق عملیات بانکی با اصول شریعت، بهره‌گیری از رویکرد تحلیل شکاف، پیشنهاد مکانیزم‌های نوین بهبود انطباق با استفاده از فناوری‌های جدید، و توجه همزمان به ابعاد عملیاتی و نظری در قالب یک چارچوب یکپارچه است.

کلیدواژه‌ها

• بانکداری اسلامی
• بانکداری متعارف
• تحلیل شکاف
• انطباق شرعی
• مدل سنجش انطباق

عنوان مقاله [English]

Designing and Formulating a legal Shariah Compliance Assessment Model in Islamic Banking; A Systemic Approach to Analyzing Structural-Operational Gaps

نویسندگان [English]

• Hadi Salehi ¹
• Manouchehr Khoda Rahmi ²
• Abouzar Balaghi Inaloo ³

¹ Assistant Professor of Public Law at Shiraz University

² Ph.D. Student in Jurisprudence and Criminal Law at the University of Islamic Sciences - Razavi, Instructor at Qom Seminary

³ PhD Candidate of International Law at Razavi University of Islamic Sciences

چکیده [English]

This study was conducted with the aim of identifying and analyzing the fundamental gaps between the conventional and Islamic banking systems and presenting a novel model for measuring and improving compliance with Shariah principles. The main issue is the existence of numerous challenges in the compliance of Islamic banking with conventional banking and the necessity for an accurate assessment of the current situation within the specific economic and cultural context of Iran. The research structured into three sections: theoretical foundations, gap analysis, presentation of the new model. By integrating various theories, including the Maqasid al-Shari'ah (Objectives of Islamic Law), Systems Theory, and Stakeholder Theory, it meticulously examined the components of compliance. Key indicators such as the types of contracts, the presence or absence of Riba (usury), transaction transparency, and the observance of Islamic ethical principles were investigated. The results of the study indicate that:



Significant structural and functional differences exist between conventional and Islamic banking.



These gaps are rooted in fundamental philosophical and economic model differences.



The proposed compliance measurement and improvement model consists of five main components (Inputs, Processes, Outputs, Outcomes, and Continuous Feedback).



Model validation confirms its efficacy and reliability in assessing and improving the compliance of Islamic banks.

The innovation of this research lies in presenting a comprehensive and practical model for measuring the degree of compliance of banking operations with Shariah principles, utilizing a gap analysis approach, proposing novel compliance improvement mechanisms using new technologies, and simultaneously addressing operational and theoretical dimensions within an integrated framework.

کلیدواژه‌ها [English]

• Islamic Banking
• Conventional Banking
• Gap Analysis
• Shariah Compliance
• Compliance Assessment Model