ارزیابی کارآمدی تشکیل اراده جمعی در حقوق خصوصی ایران با استفاده از نظریه هزینه‌های مبادله

سیمایی صراف, حسین; حسینی مدرس, سید مهدی; میری, سید امیر احسان

doi:10.48308/eclr.2025.237259.1096

ارزیابی کارآمدی تشکیل اراده جمعی در حقوق خصوصی ایران با استفاده از نظریه هزینه‌های مبادله

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

حسین سیمایی صراف ¹ ^¶

سید مهدی حسینی مدرس ²

سید امیر احسان میری ³ ^¶

¹ دانشیار، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

² استادیار، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

³ کارشناس‌ارشد، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسنده مسئول) eh.miri@mail.sbu.ac.ir

https://doi.org/10.48308/eclr.2025.237259.1096

چکیده

حمایت از اراده جمعی می‌تواند به رشد و توسعه اقتصادی کشور کمک قابل‌توجهی کند. اگرچه ظاهراً قانون‌گذار به این موضوع بی‌توجه نبوده است، تشکیل اراده جمعی در مصادیق موجود اراده جمعی در حقوق ایران به‌دلایل گوناگون با هزینه‌های مبادلاتی مختلفی روبه‌رو است. وجود این هزینه‌های مبادلاتی موجب می‌شود وضعیت موجود تشکیل اراده جمعی کارآمد نباشد؛ امری که باعث شده نتایجی ازجمله «اختصاص منابع به‌صورت غیرکارآمد»، «کاهش میزان تشکیل اراده جمعی»، «کاهش سرعت تشکیل اراده جمعی»، «دوری از سازکارهای قانونی در تشکیل اراده‌های جمعی»، «عدم رعایت تشریفات قانونی در تشکیل اراده‌های جمعی»، «فرصت‌طلبی» و «افزایش اختلافات و تعارضات» قابل‌مشاهده باشند. با این توجه، در این مقاله ابتدائاً اراده جمعی را تعریف نموده و مهم‌ترین مصادیق آن در حقوق ایران شامل اراده جمعی در اشخاص حقوقی و شرکت‌های تجاری، اموال مشاع، قسمت‌های مشترک آپارتمان‌ها، قراردادهای جمعی (ازجمله قراردادهای ارفاقی و پیمان‌های دسته‌جمعی کار) را بیان کرده‌ایم. پس از آن، مفهوم هزینه‌های مبادلاتی را اجمالاً تشریح نموده‌ایم. سپس هزینه‌های مبادلاتی مختلفی که در تشکیل اراده جمعی وجود دارد، بررسی شده تا بتوان با شناسایی مسئله، در آینده به راه‌حل‌های آن نیز دست پیدا کرد. امید است پژوهشگران تلاش نمایند از طریق شناسایی سازکارهای کاهنده هزینه‌های مبادلاتی، از اراده جمعی حمایت، و به رشد و توسعه اقتصادی کشور کمک کنند.

کلیدواژه‌ها

تحلیل اقتصادی حقوق

کارآمدی

اراده جمعی

هزینه های مبادلاتی

رشد اقتصادی

عنوان مقاله English

Assessing the Efficiency of Collective Will Formation in Iranian Private Law: A Transaction Cost Theory Perspective

نویسندگان English

Hossein Simaei Sarraf ¹

SEYED MAHDI HOSSEINI MODARRES ²

Seyed Amir Ehsan Miri ³

¹ Associate Professor, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran

² Assistant Professor, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran

³ L.L.M, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran Corresponding Author Email: eh.miri@mail.sbu.ac.ir.

چکیده English

Supporting collective will can significantly contribute to a country's economic growth and development. Although legislators have acknowledged the importance of collective will, the formation of collective will within existing examples under Iranian law faces numerous challenges due to various transaction costs. These costs prevent the current framework for forming collective will from reaching an efficient state. Consequently, this inefficiency has led to several negative consequences, including "inefficient allocation of resources", "a reduction in the frequency of collective will formation", "delays in the formation of collective will", "avoidance of legal mechanisms for collective will formation", "non-compliance with legal formalities in collective will processes", "opportunism", and "an increase in disputes and conflicts". In this context, the article begins by defining collective will and identifying its principal manifestations under Iranian law, including collective will as it appears in legal persons and commercial companies, jointly owned property, common areas of apartment buildings, and collective agreements such as collective labor contracts and composition agreements. Afterwards, the article briefly explains the concept of transaction costs. Subsequently, various transaction costs involved in forming collective will were examined, aiming to identify issues and eventually explore solutions. It is hoped that researchers will strive to support collective will by identifying mechanisms to reduce transaction costs, thereby contributing to the country’s economic growth and development.

کلیدواژه‌ها English

Economic Analysis of Law

Efficiency

Collective Will

Transactional Costs

Economic Growth

کتاب
1. ابونوری، عباسعلی، اقتصاد خرد، ج 2، چ 4، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، 1396.
2. انصاری، مهدی، تحلیل اقتصادی حقوق قراردادها، چ 2، تهران: انتشارات جاودانه، 1393.
3. معتمدی، جواد، درسنامه حقوق تجارت، چ 3، تهران: اندیشه ارشد، 1400.
4. نعیمی، سیدمرتضی، درآمدی به رویکرد تحلیل اقتصادی حقوق، چ 2، تهران: انتشارات میزان، 1400.
5. نظری، محسن، مبانی علم اقتصاد، تهران: انتشارات نگاه دانش، 1392.
6. نورث، دالاس سی، نهادها، تغییرات نهادی و عملکرد اقتصادی، ترجمه محمدرضا معینی، تهران: انتشارات سازمان برنامه‌وبودجه، 1377.
مقاله
1. آخوندی، روح‌الله، «نقدی بر تلقی اراده در فقه»، جستارهای فقهی و اصولی، د. ۲، ش. ۵، ۱۳۹۵، صص. ۴۵–۶۸، DOI: 10.22081/jrj.2017.64509.
2. صادقی، محسن، «توجیه حقوقی قرارداد ارفاقی و پیمان‌دسته‌جمعی‌کار باتوجه‌به اصل نسبی‌بودن اثر قراردادها»، دیدگاه‌های حقوق قضایی، ش. 32 و 33، 1383، صص. 55-84.
3. صقری، محمد و رضا خودکار، «کارایی قاعده اکثریت در شرکت‌های سهامی و ایجاد تعادل میان منافع سهام‌داران اکثریت و اقلیت»، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، د. 8، ش. 28، 1398، صص. 119-146، DOI:10.22054/jplr.2019.37115.2040.
4. سلطانی، محمد، نیکا باغستانی و فائزه‌سادات بهشتی‌روی، «تأثیر ویروس کرونا بر نحوه برگزاری مجامع عمومی شرکت‌ها با تکیه‌بر استفاده از ابزارهای الکترونیکی»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، د. 23، ویژه‌نامه حقوق وکرونا، 1399، صص. 329-357، DOI: 10.22034/jlr.2020.185093.1647.
5. شکوهی، محمدرضا، «هزینه‌های مبادلاتی سازمان‌دهی در شرکت ملی نفت ایران»، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، د. 4، ش. 13، 1393، صص. 117-168.
6. نصیری اقدم، علی، «اقتصاد هزینه مبادله»، جستارهای اقتصادی، د. 3، ش. 5، 1385، صص. 163-217.
7. نظری، محسن، «هزینه‌فرصت»، دانشنامه اقتصاد، د. 1، ش. 1، 1397.
References

Books
1. Abounoori, Abbasali. Microeconomics, Vol. 2. 4^th Tehran: Islamic Azad University Central Tehran Branch, 2017. (in Persian)
2. Ansari, Mehdi. Economic Analysis of Contract Law. 2^nd Tehran: Javdaneh Publications, 2014. (in Persian)
3. Cooter, Robert, and Thomas Ulen, Law and Economics, 6^th, Pearson Education, 2012.
4. Eggertsson, Þráinn, Economic Behavior and Institutions: Principles of Neoinstitutional Economics, Cambridge University Press, 1990.
5. Motamedi, Javad. Textbook on Commercial Law. 3^rd Tehran: Andishe-ye Arshad, 2021. (in Persian)
6. Naeemi, Seyed Morteza. An Introduction to the Approach of Economic Analysis of Law. 2^nd Tehran: Mizan Legal Foundation, 2021. (in Persian)
7. Nazari, Mohsen. Principles of Economics. Tehran: Negahe Danesh, 2013. (in Persian)
8. North, Douglass C. Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Translated by Mohammad Reza Moeini. Tehran: Planning and Budget Organization Publications, 1998. (in Persian)
9. North, Douglass C., Institutions, Institutional Change and Economic Performance, Cambridge University Press, Vol. 332, 1990.
10. Posner, Richard A., Economic Analysis of Law, 3^rd, 1986.
11. Posner, Richard A., Economic Analysis of Law, Wolters Kluwer, 2014.
Articles
1. Akhoondi, Rouhollah. “A Critique of the Conception of Will in Jurisprudence”, Journal of Islamic Law and Jurisprudence, Vol. 2, No. 5, 2016, PP. 45–68. DOI: 10.22081/jrj.2017.64509. (in Persian)
2. Alchian, Armen A., and Harold Demsetz, "Production, Information Costs, and Economic Organization", The American Economic Review, Vol. 62, No. 5, 1972, PP. 777-795. DOI: 10.2307/1815199.
3. Allen, Douglas W., "What Are Transaction Costs? " Research in Law and Economics, Vol. 14, 1991, PP. 1-18.
4. Anderlini, Luca, and Leonardo Felli, "Transaction Costs and the Robustness of the Coase Theorem", The Economic Journal, Vol. 116, No. 508, 2006, PP. 223-245. DOI: 10.1111/j.1468-0297.2006.01054.x.
5. Coase, Ronald H., "The Nature of the Firm (1937)", in Williamson, O.E., & Winter, S.G. (Eds.), The Nature of the Firm: Origins, Evolution, and Development, 1993, pp. 18-33.
6. Coase, Ronald H., "The Problem of Social Cost", The Journal of Law and Economics, Vol. 56, No. 4, 2013, PP. 837-877. DOI: 10.1086/674872.
7. Collins, Bruce M., and Frank J. Fabozzi, "A Methodology for Measuring Transaction Costs", Financial Analysts Journal, Vol. 47, No. 2, 1991, PP. 27-36. DOI: 10.2469/faj.v47.n2.27.
8. Crook, T. Russell, James G. Combs, David J. Ketchen, Jr., and Herman Aguinis, “Organizing Around Transaction Costs: What Have We Learned and Where Do We Go from Here?”, Academy of Management Perspectives, Vol. 27, No. 1, 2013, PP. 63–79.
9. Lee, Daeyeol, "Game Theory and Neural Basis of Social Decision Making", Nature Neuroscience, Vol. 11, No. 4, 2008, PP. 404-409. DOI: 10.1038/nn2065.
10. Nasiri Aghdam, Ali. “Transaction Cost Economics”, Journal of Economic Essays, Vol. 3, No. 5, 2006, PP. 163–217. (in Persian)
11. Nazari, Mohsen. “Opportunity Cost”, Encyclopedia of Economics, Vol. 1, No. 1, 2018. (in Persian)
12. Sadeghi, Mohsen. “Legal Justification of Composition Agreements and Collective Labour Contracts with Regard to the Principle of Relativity of Contracts”, Judicial Law Views, No. 32 & 33, 2004, PP. 55–84. (in Persian)
13. Saghri, Mohammad, and Reza Khodkar. “Efficiency of the Majority Rule and Balancing the Interests of Majority and Minority Shareholders”, Private Law Research Quarterly, Vol. 8, No. 28, 2019, PP. 119–146. DOI: 10.22054/jplr.2019.37115.2040. (in Persian)
14. Samuelson, Larry, "Game Theory in Economics and Beyond", Journal of Economic Perspectives, Vol. 30, No. 4, 2016, PP. 107-130. DOI: 10.1257/jep.30.4.107.
15. Schlag, Pierre, "The Problem of Transaction Costs", Southern California Law Review, Vol. 62, 1988, pp. 1661-1700.
16. Shokoohi, Mohammad Reza. “Transaction Costs of Organization in the National Iranian Oil Company”, Iranian Journal of Energy Economics, Vol. 4, No. 13, 2014, PP. 117–168. (in Persian)
17. Simoiu, Camelia, Chiraag Sumanth, Alok Mysore, and Sharad Goel, "Studying the 'Wisdom of Crowds' at Scale", in Proceedings of the AAAI Conference on Human Computation and Crowdsourcing, Vol. 7, 2019, PP. 171-179. DOI: 10.1609/hcomp.v7i1.5271.
18. Soltani, Mohammad, Nika Baghestani, and Faezeh-Sadat Beheshti-Rouy. “The Impact of the COVID-19 Pandemic on Companies’ General Meetings with an Emphasis on Employing Electronic Instruments”, Legal Research Quarterly, Vol. 23, Special Issue: Law and COVID-19, 2020, PP. 329–357. DOI: 10.22034/jlr.2020.185093.1647. (in Persian)
19. Todorova, Tamara, "The Transaction-Cost Roots of Market Failure", Journal of Advanced Research in Management (JARM), 6, No. 11, 2015, PP. 30-44.
20. Wallis, John J., and Douglass North, “Measuring the Transaction Sector in the American Economy, 1870–1970”, in Long-Term Factors in American Economic Growth, University of Chicago Press, 1986, PP. 95–162. DOI: 10.7208/9780226209319-004.
21. Wathne, Kenneth H., and Jan B. Heide, "Opportunism in Interfirm Relationships: Forms, Outcomes, and Solutions", Journal of Marketing, Vol. 64, No. 4, 2000, PP. 36-51. DOI: 10.1509/jmkg.64.4.36.18070. DOI: 10.1509/jmkg.64.4.36.18070.
22. Williamson, Oliver E., "Transaction-Cost Economics: The Governance of Contractual Relations", The Journal of Law and Economics, Vol. 22, No. 2, 1979, PP. 233-261. DOI: 10.1086/466942.
23. Yousuf, Allam, "Transaction Costs: A Conceptual Framework", International Journal of Engineering and Management Sciences, Vol. 2, No. 3, 2017, PP. 131-139. DOI: 10.21791/IJEMS.2017.3.13.