پژوهش های حقوق اقتصادی و تجاری

الزامات قانونی نسبت کفایت سرمایه و نظارت بانک مرکزی در حمایت از حقوق سپرده‌گذاران و تقویت اعتماد عمومی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

صدیقه قارلقی 1
ابراهیم عبدی پور فرد 2
علیرضا دبیرنیا 3
سیدهادی عربی 4

1 دانش‌آموخته دکتری، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران (نویسنده مسئول) gharloghi.sedighe@gmail.com

2 استاد، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران

3 دانشیار گروه حقوق عمومی دانشکده حقوق دانشگاه قم

4 دانشیار، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران

https://doi.org/10.48308/eclr.2025.238776.1139
چکیده
کفایت سرمایه معیاری است که توانایی یک مؤسسه مالی را در انجام مسئولیت‌های خود و جذب زیان‌های احتمالی ارزیابی می‌کند. این شاخص نشان‌دهنده میزان ثبات و قدرت مالیِ نهادهای مالی است و به زبان ساده تضمین می‌کند که آنها منابع کافی برای پوشش تعهدات خود، حفاظت از حقوق سپرده‌گذاران و جلب ‌اعتماد عمومی را در اختیار دارند. این پژوهش با بهره‌گیری از شیوه توصیفی- تحلیلی و با تمرکز بر چارچوب‌های قانونی و نظارتی، به بررسی نحوه تبیین الزامات مربوط به کفایت سرمایه در نظام حقوقی ایران و عملکرد نهادهای ناظر در اجرای این الزامات پرداخته ‌است. کنکاش در قوانین و مقررات داخلی نشان‌ می‌دهد که هم‌راستایی محدودی با مقررات و استانداردهای بین‌المللی در تعیین نسبت کفایت سرمایه وجود دارد. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که رعایت الزاماتی که مقنن برای نسبت کفایت سرمایه در قوانین و مقررات مختلف تعیین کرده است و نظارت دقیق و مستمر بانک مرکزی بر اجرای آن، می‌تواند از طرفی موجب افزایش اعتماد عمومی به نظام بانکی شود و از جانب دیگر به بانک‌ها کمک کند تا در برابر نوسانات اقتصادی و بحران‌های مالی مقاوم باشند.

کلیدواژه‌ها

نسبت کفایت سرمایه
نظارت بانک مرکزی
حقوق سپرده‌گذاران
استانداردهای بین‌المللی
اعتماد عمومی

عنوان مقاله English

Legal Requirements of the Capital Adequacy Ratio and the Central Bank Supervision in Protecting Depositors' Rights and Strengthening Public Confidence

نویسندگان English

sedigheh gharloghi 1
Ebrahim Abdipour fard 2
Alireza Dabirnia 3
Sayyed Hadi Arabi 4
1 Ph.D., Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran. Corresponding Author Email: gharloghi.sedighe@gmail.com
2 Associate Professor, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran.
3 Associate Professor, Department of Public Law, Faculty of Law,, University of Qom
4 Associate Professor, Faculty of Economics and Administrative Sciences, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده English

The capital adequacy ratio is a key indicator used to assess a financial institution’s ability to meet its obligations and absorb potential losses. This ratio serves as a proxy for the financial stability and soundness of financial institutions, ensuring that they maintain sufficient resources to meet their obligations, protect depositors’ interests, and sustain public confidence. Using a descriptive-analytical methodology and focusing on legal and regulatory frameworks, this study examines how capital adequacy ratio requirements are formulated within the Iranian legal system and evaluates the performance of supervisory authorities in enforcing these requirements. A review of domestic legislative and regulatory instruments reveals a limited degree of alignment with international standards regarding the determination of the capital adequacy ratio. The findings suggest that compliance with statutory requirements, along with rigorous and continuous oversight by the Central Bank, can strengthen public trust in the banking system and enhance banks’ resilience against economic volatility and financial crises

کلیدواژه‌ها English

Capital Adequacy Ratio
Central Bank Supervision
Depositors'؛ Rights
International Standards
Public Trust

  1.  

    الف) منابع فارسی

    کتاب

    1. راسخ، محمد، نظارت و تعادل در نظام حقوق اساسی، چ. ۱، تهران: انتشارات دراک، ۱۳۸۸.
    2. زمانی فراهانی، مجتبی، پول، ارز و بانکداری، چ. ۱۵، تهران: انتشارات ترمه، ۱۳۸۹.
    3. صامعی، ناصر و بهروز قاسمی، آسیب شناسی کنترل و نظارت در بازار ایران، چ. ۱، تهران: نشر کلمه، ۱۳۸۵.
    4. عبدی‌پور فرد، ابراهیم، حقوق تجارت (حقوق شرکت‌های تجاری)، ج 2، چ. ۱، تهران: انتشارات مجد، ۱۴۰۲.
    5. هانگر، جی دیوید و توماس آل ویلن، مبانی مدیریت استراتژیک، مترجمان: محمدعلی اعرابی، داوود ایزدی، چ. ۱، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، ۱۳۸۴.

    مقاله

    1. بهرامی زنوز، پریما، آزاده محرابیان، رؤیا سیفی‌پور، نارسیس امین‌رشتی، «بررسی عوامل مؤثر بر کفایت سرمایه در نظام بانکداری (مطالعه موردی ایران و مالزی)»، فصلنامه اقتصاد مالی، د. ۱۵، ش. ۵۴، ۱۴۰۰، صص. ۱۵۹-۱۳۷.
    2. بی‌نام، مروری بر استانداردهای بین‌المللی بازل I، II، III و مدیریت ریسک، قابل دسترس در:

    file:///C:/Users/Gharloghi/Downloads/1441529009179 cdgi 2m 8tiqog 023b4 iqrikdfv (3) 20%1 pdf.

    1. توحیدی‌نیا، ابوالقاسم و حمید نصیری، «ضرورت یا عدم ضرورت پایبندی به الزامات کفایت سرمایه در بانکداری بدون ربا: دیدگاه‌های رقیب»، فصلنامه راهبرد توسعه، ش. ۵۵، ۱۳۹۷، صص. ۲۱۷-۱۸۷.
    2. شایگانی، بیتا و مصعب عبداللهی آرانی، «بررسی ثبات در بخش بانکی اقتصاد ایران»، دوفصلنامه جستارهای اقتصادی، د. ۸، ش. ۱۶، ۱۳۹۰، صص. ۱۶۷-۱۴۷.
    • لَله گانی، اسماعیل، «تأثیر تسهیلات تکلیفی دولت بر اضافه برداشت بانک‌ها از بانک مرکزی»، مطالعاتی در مدیریت بانکی و بانکداری اسلامی، د. ۸، ش. ۲۱، ۱۴۰۱، صص. ۱۲-۱.
    • ولیمقدم زنجانی، محمد و مهناز بهرامی، «کفایت سرمایه در بانک‌های مالی ایران»، مجموعه مقالات علوم انسانی، دفتر سوم،1380، صص. ۲۱۵-۱۸۹.

    قوانین و مقررات

    1. آیین‌نامه نحوه تأسیس و اداره بانک‌ها و مؤسسات مالی و اعتباری غیردولتی، موضوع تبصره ۲ ماده ۵ قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی مصوب ۱۳۸۸ شورای پول و اعتبار.
    2. آیین‌نامه نحوه تأسیس و اداره مؤسسات اعتباری غیر دولتی مصوب 04/11/1393 هیئت‌وزیران.
    3. آیین‌نامه سرمایه پایه بانک‌ها و مؤسسات اعتباری ۲۷/۱۰/۱۳۸۲ شورای پول و اعتبار.
    4. آیین‌نامه کفایت سرمایه بانک‌های دولتی و غیر دولتی مصوب ۲۵/۱۱/۱۳۸۲ شورای پول و اعتبار.
    5. دستورالعمل محاسبه سرمایه نظارتی و کفایت سرمایه مؤسسات اعتباری مصوب ۲۳/۰۳/۱۳۹۶ شورای پول و اعتبار.
    6. سیاست‌های کلی برنامه پنج‌ساله هفتم ابلاغی ۱۴۰۲ رهبری.
    7. قانون اجازه تأسیس بانک‌های غیر دولتی مصوب ۲۱/۰۱/۱۳۷۹ مجلس شورای اسلامی.
    8. قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی مصوب ۰۸/۱۱/۱۳۸۶.
    9. قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۳۰/۰۳/۱۴۰۲.
    10. قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران (۱۴۰۳ ۱۴۰۷) مصوب ۱۸/۰۴/۱۴۰۳ مجلس شورای اسلامی.
    11. قانون پولی و بانکی مصوب ۱۸/۰۴/۱۳۵۱ مجلس شورای ملی.
    12. قانون محاسبات عمومی مصوب ۰۱/۰۶/۱۳۶۶ مجلس شورای اسلامی.
    13. قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۲۴/۰۷/۱۳۸۶ مجلس شورای اسلامی.

     

     

    References

    Books

    1. Abdipour Fard, Ebrahim, Commercial Law (Commercial Companies Law) , 1st edition, Volume 2, Tehran: Majd Publications, ۲۰۲۳. (in Persian)
    2. Akbik, Adina, The European Parliament as an accountability forum: Overseeing the Economic and Monetary union, Cambridge University Press, 2022.
    3. Bessis, Joel, Risk management in banking, John Wiley & Sons, 2011.
    4. Hunger, J. David, Thomas L. Willen, Fundamentals of Strategic Management, Translators: Mohammad Ali Arabi, Davud Izadi, 1st edition, Tehran: Cultural Research Office, 2005. (in Persian)
    5. Rasek, Mohammad, Checks and Balances in the Constitutional Law System, 1st edition, Tehran: Drak Publications, 2009. (in Persian)
    6. Samee, Nasser and Behrouz Ghasemi, Pathology of Control and Supervision in the Iranian Market, 1st edition, Tehran: Kalameh Publishing House, 2006 .(in Persian)
    7. Zamani Farahani, Mojtaba, Money, Currency and Banking, 15th edition, Tehran: Termeh Publications, 2010. (in Persian)

    Articles

    1. AlZoubi, Marwan, "Bank capital adequacy: The impact of fundamental and regulatory factors in a developing country", Journal of Applied Business Research, Vol. 37, No. 6, 2021, pp. 1-22.
    2. An Introduction to Capital Adequacy in IDA’s Hybrid Financial Model, April 2024| Development Finance World Bank, Available at: https://www.worldbank.org/ext/en/home.
    3. Anarfo, Ebenezer Bugri, and Joshua Yindenaba Abor, "Financial regulation and financial inclusion in Sub-Saharan Africa: does financial stability play a moderating role? ," Research in International Business and Finance, Vol.51, 2020, pp. 1-17.
    4. Anonymous, An overview of international standards Basel I, II, III and risk management, available at: file:///C:/Users/Gharloghi/Downloads/1441529009179cdgi2m8tiqog023b4iqrikdfv1%20 (3) pdf/ (in Persian)
    5. Bahrami Zenouz, Prima, Azadeh Mehrabian, Roya Seifipour, Narsis Aminrashti, "Investigation of Factors Affecting Capital Adequacy in the Banking System (Case Study of Iran and Malaysia)", Quarterly Journal of Financial Economics, Vol. 15, Issue 54, 2019, pp. 159-137 (in Persian)
    6. Begenau, Juliane, and Tim Landvoigt, "Financial regulation in a quantitative model of the modern banking system", The Review of Economic Studies, Vol.89, No. 4, 2022, PP. 1-45.
    7. Fraccaroli, Nicolò, Rhiannon Sowerbutts, and Andrew Whitworth, "Does regulatory and supervisory independence affect financial stability?", 2020, pp.1-24.
    8. Gale, Douglas, “Capital Regulation and Risk Sharing”, International Journal of Central Banking, 6, No. 4, 2010, pp. 187–204.
    9. Herrera, H., Ordonez, G., and Trebesch, C, “Political Booms, Financial Crises”, Journal of Political Economy, forthcoming, 2020, pp. 507-543.
    10. Laleh Gani, Ismail, “The Effect of Government Mandatory Facilities on Banks’ Overdrafts from the Central Bank”, Studies in Banking Management and Islamic Banking, Vol, 8, No. 21, 2018, pp. 12-14. (in Persian)
    11. Phan, Dinh Hoang Bach, Vuong Thao Tran, and Bernard Njindan Iyke, "Geopolitical risk and bank stability", Finance Research Letters, Vol. 46 , 2022, P. 102453. pp. 1-22.
    12. Plato-Shinar, Ruth, "Banking regulation in Israel: balancing systemic stability and consumer protection", In Regulation in Israel: Values, Effectiveness, Methods, Cham: Springer International Publishing, 2020, pp. 27-48.
    13. Sang, Nguyen Minh, "Capital adequacy ratio and a bank’s financial stability in Vietnam", Banks and Bank Systems, Vol. 16, No. 4, 2021, pp.61-71.
    14. Shaygani, Bita, Mosab Abdollahi Arani, “Stability Study in the Banking Sector of the Iranian Economy”, Bi-Quarterly Journal of Economic Research, Vol. 8, No. 16, 2011, pp. 147-16. (in Persian)
    15. Tadesse Bogale, Addisaiem, ” Effect of bank specific and macroeconomic determinants on capital adequacy ratio a study on Ethiopian private commercial banks”, Journal of Business and Economic Management, Vol. 9, No. 2, 2021, pp. 47-57.
    16. Tohidinia, Abolghasem, and Hamid Nasiri, “The Necessity or Non-Necessity of Adherence to Capital Adequacy Requirements in Interest-Free Banking: Competing Views”, Development Strategy Quarterly, No. 55, 2018, pp. 217-187. (in Persian)
    17. Valighadam Zanjani, Mohammad and Mahnaz Bahrami, “Capital Adequacy in Iranian Financial Banks, Humanities Papers Collection”, Third Issue, 2001, pp. 215-189. (in Persian)
    18. Weber, Christoph S,”The effect of central bank transparency on exchange rate volatility”, Journal of international money and finance, Vol. 95, 2019, pp.165-181.
    19. Legislative Instruments
    20. Capital adequacy regulations for state-owned and non-state banks, approved in 2003 (in Persian)
    21. Civil Service Management Law, approved in 1987. (in Persian)
    22. General policies of the Seventh Five-Year Plan announced in 2023. (in Persian)
    23. Guidelines for calculating regulatory capital and capital adequacy of credit institutions, approved in 2017.  (in Persian)
    24. Law of the Central Bank of the Islamic Republic of Iran, approved in 2023. (in Persian)
    25. Law on the Implementation of General Policies of Principle 44 of the Constitution, approved in 2007. (in Persian)
    26. Law on the Seventh Five-Year Development Plan of the Islamic Republic of Iran (1403-1407) approved in 2023. (in Persian)
    27. Law permitting the establishment of non-governmental banks, approved in 1999. (in Persian)
    28. Monetary and Banking Law approved in 1972. (in Persian)
    29. Public Accounting Law, approved in 1987. (in Persian)
    30. Regulations on the Basic Capital of Banks and Credit Institutions, 2003. (in Persian)
    31. Regulations on the establishment and management of banks and non-governmental financial and credit institutions, subject to Note 2, Article 5 of the Law on the Implementation of General Policies, Principle 44 of the Constitution, approved in 2009. (in Persian)
    32. Regulations on the establishment and management of non-governmental credit institutions, approved by the Council of Ministers on 2014. (in Persian)
    33. Online Resources
    34. https://www.bis.org/about/index.htm?m=2. (Last visited 2025/04/12).
    35. https://www.cbi.ir/showitem/30838.aspx. (Last visited 2025/05/21).
    36. Australia: Financial Sector Assessment Program-Detailed Assessment of Observance-Basel Core Principles for E˙ective Banking Supervision. IMF Financial Sector Assessment Program 19/53, International Monetary Fund (2019). Available at:

    https://www.imf.org (last visited 2025/06/04).

    1. Germany: Financial sector assessment program - fnancial system stability assessment. IMF Financial Sector Assessment Program 16/189, International Monetary Fund (2016). Available at:

    https://www.imf.org (last visited 2025/06/04).

    1. Turkey: Financial sector assessment program-detailed assessment of observancebasel core principles for e˙ective banking supervision. IMF Financial Sector Assessment Program 17/46, International Monetary Fund, 2017, Available at: https://www.imf.org (last visited 2025/06/05).

فرایند پذیرش مقالات

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما

مجوز دسترسی

بیانیه دسترسی باز

سیاست حق مولف

سیاست سرقت ادبی

سیاست خودآرشیوی