تأثیر مداخله دولت و انحصار بر عملکرد تنظیمی شورای رقابت در بازارهای تولید خودرو و تاکسی‌های اینترنتی از منظر حقوقی- اقتصادی

زارعی, محمد حسین; آقایی, مهرداد

doi:10.48308/eclr.2025.237594.1108

تأثیر مداخله دولت و انحصار بر عملکرد تنظیمی شورای رقابت در بازارهای تولید خودرو و تاکسی‌های اینترنتی از منظر حقوقی- اقتصادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد حسین زارعی ¹ ^¶

مهرداد آقایی ²

¹ دانشیار، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسنده مسئول) m_zarei@sbu.ac.ir

² دانشجوی دکتری، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

https://doi.org/10.48308/eclr.2025.237594.1108

چکیده

سؤال اصلی این مقاله آن است که «عملکرد شورای رقابت در تنظیم بازارهای تولید خودرو و تاکسی‌های اینترنتی و حفظ و تقویت رقابت در این بازارها چگونه بوده است؟» و روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و با بررسی مستندات و مصوبات شورای رقابت و تحلیل‌های حقوقی- اقتصادی می‌باشد. در بررسی عملکرد شورای رقابت در بازار خودرو تبیین شده این شورا با تصویب 22 مصوبه، سعی در مقابله با انحصار و حفظ رقابت داشته است؛ بااین‌حال، انحصار چندجانبه دولتی و شبه‌دولتی در این بازار و سلب استقلال از شورای رقابت توسط دولت در کنار مشکلات ساختاری این نهاد، سبب شده شورای رقابت نتواند نقشی مؤثر ایفا کند و اهداف خود را در این بازار محقق سازد. در بررسی عملکرد شورا در بازار تاکسی‌های اینترنتی، تحلیل‌ها نشان می‌دهد باوجود چالش‌های حقوقی و اقتصادی بسیار، در قیاس با بازار خودرو، شورا به‌دلیل داشتن استقلال بیشتر و نبود مداخلات دولتی، عملکرد نسبتاً بهتری در تنظیم این بازار داشته؛ هرچند این عملکرد و آرای صادره نیز خالی از اشکالات متعدد نیست. این مقاله نتیجه می‌گیرد در بازار خودرو، به‌علت حضور و نفوذ گسترده دولت، برقراری انحصار چندجانبه و فقدان استقلال کافی شورای رقابت، کارآمدی این نهاد در تنظیم بازار مزبور به شدت تحت تأثیر قرار گرفته و حذف واقعی دولت از بازار خودرو، اصلاح ساختار شورای رقابت در راستای اعطای استقلال و اصلاح فصل نهم ق. اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 به‌عنوان راهکار بهبود عملکرد شورای رقابت و تأمین اهداف وجودی این نهاد پیشنهاد شده است.

کلیدواژه‌ها

شورای رقابت

بازار تولید خودرو

بازار تاکسی‌های اینترنتی

مداخله دولت

انحصار

عنوان مقاله English

The Impact of Government Intervention and the Monopoly on the Regulatory Performance of the Competition Council of Iran in the Car Production and Ride-Hailing Markets: A Legal-Economic Perspective

نویسندگان English

Mohammad Hossein Zarei ¹

Mehrdad Aghaei ²

¹ Associate Professor, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran Corresponding Author Email: m_zarei@sbu.ac.ir

² Phd Candidate, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.

چکیده English

This study critically assesses the performance of Iran's Competition Council in regulating the car manufacturing and ride-hailing sectors. Employing a descriptive-analytical methodology, the research scrutinizes the Council's resolutions, official documents, and conducts comprehensive legal and economic analyses. The findings reveal that, although the Council has enacted twenty-two regulations aimed at curbing monopolistic practices and fostering competition within the car industry, its effectiveness has been significantly impeded by the persistence of state-led oligopolies, governmental interference, and inherent structural constraints within the Council. Conversely, the Council has demonstrated comparatively better efficacy in the regulation of the ride-hailing market because of enjoying more independence and lack of governmental interferences, notwithstanding considerable legal and economic hurdles, although this performance and the issued rulings entail several flaws. The study concludes that the Council’s capacity to regulate the car manufacturing sector has been substantially undermined by excessive governmental involvement, the proliferation of oligopolistic dominance, and the lack of enough independence of the Council itself, therefore this institution's efficiency has been affected strongly. To enhance regulatory performance and fulfill its statutory objectives, the study recommends the complete withdrawal of government from the car manufacturing market, structural reforms to reinforce the independence of the Council, and amendments to Chapter 9 of the Act on Implementing the General Policies of Article 44 of the Constitution of Iran

کلیدواژه‌ها English

Competition Council

car manufacturing market

online ride-hailing market

government intervention

monopoly

منابع

مقاله‌
1. ابراهیمی، مهرزاد، فرهاد خداداد کاشی و مجید احمدیان، «ارزیابی اندازه همکاری و انحصار در صنایع بزرگ ایران: رویکرد کشش تغییرات حدسی»، نشریه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، ش.69، بهار 1393، صص.197-179.
2. جان‌محمدی، سجاد، جواد حسین‌زاده و مینا حسینی، «تحلیل سوءاستفاده از وضعیت اقتصادی مسلط در صنعت خودرو ایران و اتحادیه اروپا از منظر حقوق رقابت»، نشریه پژوهش‌های اقتصاد صنعتی، ش.20، تابستان 1401، صص.14-1.
3. چراتیان، ایمان، «واکاوی چالش‌های شورای رقابت»، نشریه مجلس و راهبرد، ش.73، بهار1392، صص.102-67.
4. زارعی، محمدحسین، سیدعلیرضا شکوهیان و حامد ادریسیان، «شورای رقابت و کسب‌وکارهای اینترنتی (تحلیل تصمیم جلسه 306 شورای رقابت درخصوص بررسی ادعای قیمت‌گذاری تهاجمی سامانه‌های درخواست اینترنتی خودرو)»، نشریه پژوهشنامه بازرگانی، ش.95، تابستان1399، صص.40-19.
5. زنـوز، بهـروز، «مجموعـه مقـالات همایـش صنعـت خـودروی ایـران و اقتصـاد جهانـی»، تهران: پیـام ایران‌خـودرو، 1380، صص.55-29.
6. شهیکی‌تاش، محمدنبی و عماد کاظم‌زاده، «ساختار بازار خودروی سواری در ایران»، فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، سال اول، ش.3، پاییز1392، صص.164-139.
7. زارعی، محمدحسین، «اقتصاد سیاسی شورای سران قوا (1)»، روزنامه اعتماد، ش.5252، 20تیر1401، ص.1.
8. زارعی، محمدحسین، «اقتصاد سیاسی شورای سران قوا (4)»، روزنامه اعتماد، ش.5255، 23تیر1401، ص.1.
9. گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، «تحلیلی بر ساختار مالکیت دو بنگاه خودروسازی ایران‌خودرو و سایپا و الزامات اصلاح آن»، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس، شماره مسلسل 19005، خرداد1402، کد موضوعی 310.
10. سخنرانی حسن روحانی، «درس عبرت ممنوعیت واردات خودرو»، روزنامه دنیای اقتصاد، ش.5234، 12مرداد 1400.
منبع برخط
1. مصاحبه رئیس شورای رقابت، منتشرشده در سایت مرکز ملی رقابت، قابل دسترسی در: https://www.nicc.gov.ir/center/news-center/1388-2022-02-22-10-14-52.html، 3اسفند1400.
2. مصاحبه مدیرعامل اسنپ، منتشرشده در خبرگزاری خبرآنلاین، 28دی1401، قابل دسترسی در: https://www.khabaronline.ir/news/،22تیر1402.
3. مصاحبه نایب‌رئیس شورای رقابت، منتشرشده در سایت مرکز ملی رقابت، قابل دسترسی در:
https://www.nicc.gov.ir/center/news-center/1541-2022-12-20-10-19-16.html . 29آذر1401.
1. مصوبه جلسه 306 شورای رقابت، 13شهریور1396، منتشرشده در سایت شورای رقابت، قابل دسترسی در:
https://www.nicc.gov.ir/council/decisions-council/687-306-1396-06-13.html. 18تیر1402.
1. مصوبه جلسه 555 شورای رقابت، 20اسفند1401، منتشرشده در سایت شورای رقابت، قابل دسترسی در:
https://www.nicc.gov.ir/council/decisions-council/1635-555-20-1401.html. 22تیر1402.
1. مصوبه جلسه 599 شورای رقابت، 7مهر1402، منتشرشده در سایت شورای رقابت، قابل دسترسی در:
https://www.nicc.gov.ir/council/decisions-council/1774-599-07-1402.html. 6اسفند 1403.
1. مصوبه جلسه 612 شورای رقابت، 29مهر1402، منتشرشده در سایت شورای رقابت، قابل دسترسی در:
https://www.nicc.gov.ir/council/decisions-council/1808-612-29-1402.html. 6اسفند 1403.
1. مجموعه مصوبات خودرویی شورای رقابت، منتشرشده در سایت مرکز ملی رقابت، قابل دسترسی در:
https://www.nicc.gov.ir/center/news-center/1377-2021-11-06-08-23-54.html. 15آبان1400.

قانون
1. قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل 44، مصوب 1386 با آخرین اصلاحات تا 1399.