پژوهش های حقوق اقتصادی و تجاری

جُستاری تطبیقی در تأثیر «نقض عامدانه» قرارداد بر امکان فسخ قرارداد (بررسی نظامهای حقوقی کامن‌لا، رومی-ژرمنی و حقوق ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

ابراهیم عبدی پور فرد 1
روح الله رضایی 2

1 استاد دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم ، ایران

2 دانش آموخته دکتری حقوق خصوصی دانشگاه قم

https://doi.org/10.48308/eclr.2024.234976.1054
چکیده
فسخ قرارداد، شیوۀ جبرانی شدیدی‌ است که به حیات حقوقی قرارداد خاتمه می‌دهد. ازاین‌رو، در اغلب نظام‌های حقوقی به‌عنوان آخرین عکس‌العمل درقبال نقض قرارداد به‌کارگرفته می‌شود. برهمین‌اساس، یکی از شروط اِعمال این شیوۀ جبرانی، شدید بودن نقض است که در نظام‌های حقوقی مختلف با عناوین مشابهی از قبیل «نقض ‌اساسی» یا «نقض‌عمده» بدان اشاره شده ‌است، اما نقض عادی قرارداد، اصولاً نمی‌تواند دلیل کافی برای فسخ قرارداد باشد.
در نظام‌های حقوقی ملی و حقوق تجارت بین‌المللی، معیارهای مختلفی برای تشخیص کفایتِ شدت نقض برای فسخ قرارداد اندیشیده شده‌ است. یکی از این معیارها «عامدانه بودن» نقض قرارداد است. نقض‌ عامدانۀ قرارداد درحقیقت رابطۀ مبتنی بر اعتماد میان متعاملین را از بین برده و به‌طور متعارف باعث می‌شود متعهدله از آن پس، به اجرای قرارداد اعتماد و اطمینان نداشته باشد و برهمین‌اساس، نظام حقوقی حاکم بر قرارداد باید به‌عنوان یکی از شیوه‌های جبران، او را مستحق فسخ و پایان دادن به رابطۀ قراردادی بداند.
با این‌حال، رویکرد نظام‌های مورد مطالعه در این رابطه مختلف است. در برخی اسناد حقوقی مثل پی‌ای‌سی‌ال، دی‌سی‌اف‌آر و پی‌آی‌سی‌سی، نقض‌ عامدانه صراحتاً یکی از مصادیق نقض اساسی دانسته شده‌ است. قوانین مدنی جدید فرانسه و آلمان هرچند دربارۀ مفهوم شدت نقض لازم برای فسخ قرارداد بیانی ندارند، اما رویۀ قضایی این کشورها عامدانه بودن نقض را یکی از معیارهای شدت نقض می‌داند. در نظام‌های کامن‌لایی عامدانه بودن نقض نه به‌عنوان عاملی منحصر، بلکه درکنار سایر اوضاع و احوال می‌تواند امکان فسخ قرارداد را توجیه کند. در حقوق ایران، شدید بودن نقض برای فسخ عقد ضروری نیست و در نتیجه عامدانه بودن یا نبودن نقض هم دخالتی در قضیه ندارد. باوجوداین، براساس مبانی فقهی در باب مسئولیت مدنی قراردادی و غیرقراردادی امکان تمایز میان نقض عمدی و غیرعمدی قرارداد وجود دارد.

کلیدواژه‌ها

نقض عامدانه
نقض شدید
نقض‌عمده
فسخ قرارداد
شیوه جبران

عنوان مقاله English

A comparative study on the effect of "intentional breach" of contract on the possibility of termination of contract

نویسندگان English

Ebrahim Abdipour Fard 1
Ruholla Rezaei 2
1 Department of Private Law, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran
2 PhD graduated of University of Qom
چکیده English

Contract termination is a severe remedy that terminates the legal life of the contract. Therefore, in most legal systems, it is used as the last resort against breach of contract. Accordingly, one of the conditions for application of this remedy is the severity of breach, which is referred to in different legal systems with similar titles such as "fundamental" or "material" breach, but a normal breach of contract can’t be a sufficient reason to terminate it.
In order to terminate the contract, in national legal systems and international trade law, various criteria have been devised to determine the severity of the breach. One of these criteria is "intentionality" of breach. In fact, intentional breach destroys the trust relationship between the parties and normally deprives the obligee from relying on contract performance. Therefore, contract governing law should entitle him to terminate the contractual relationship as one of the remedies.
However, studied legal systems' approaches are different in this regard. In some legal documents such as PECL, DCFR and PICC, deliberate breach has been explicitly considered as fundamental breach. In new France and Germany civil code, the concept of breach severity is not explained but these countries judicial precedent requires intentionality as one of the criteria. In common law, intentionality of the breach is a component in addition to other circumstances which may justify contract termination. In Iran's law severity of breach is not necessary for contract termination and as a result it doesn't matter whether the breach was intentional or not. Nevertheless, according to jurisprudential principles regarding contractual and non-contractual civil liability, it is possible to distinguish between intentional and unintentional breach of contract.

کلیدواژه‌ها English

Termination of contract
Intentional breach
Sever breach
Material breach
Remedy

  1.  

    منابع

     - فارسی

     -کتاب

    1.      اخلاقی، بهروز و فرهاد امام، اصول قراردادهای تجاری بین‌المللی(ویرایش۲۰۱۰)، (تهران: شهردانش، چ5، 1395).

    2.      امامی، سیدحسن، حقوق مدنی، ج1، (تهران: اسلامیه، چ34، 1392).

    3.      بهرامی‌احمدی، حمید، حقوق تعهدات و قراردادها، با مطالعه تطبیقی در فقه مذاهب اسلامی و نظامهای حقوقی، (تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع)، 1390).

    4.      جعفری‌لنگرودی، محمدجعفر، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج5، (تهران:گنج دانش، چ10، 1386).

    5.      ــــــــــــــــــــــــــ، حقوق تعهدات، (تهران: گنج دانش، چ3، 1378).

    6.      حیاتی، علی‌عباس، قواعدعمومی قراردادها، (تهران: میزان، 1392).

    7.      دیلمی، احمد، حسن نیت در مسئولیت مدنی، (تهران: مجد، 1389).

    8.      زوایگرت، کنراد؛ کوتس، هاین، درآمدی بر حقوق تطبیقی، ترجمه الیاس نوعی، (تهران: مجد، 1393).

    9.      السنهوری، عبدالرزاق احمد، دوره حقوق تعهدات، ج1، ترجمه محمدحسین دانش‌کیا و سیدمهدی دادمرزی، (قم: انتشارات دانشگاه قم، 1382).

    10. شعاریان‌، ابراهیم، حقوق بیع بین‌المللی، شرح کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا در پرتو دکترین و رویه قضایی، (تهران: شهردانش، چ3، 1400).

    11. ـــــــــــــــ، حقوق‌تعهدات، مطالعه تطبیقی طرح اصلاحی حقوق تعهدات فرانسه با حقوق ایران و اسناد بین‌المللی، (تهران: شهردانش، چ2، 1395).

    12. شعبانی، قاسم، تعیین خسارت در قراردادها و تعهدات، (تهران: اطلاعات، 1385).

    13. شهیدی، مهدی، آثار قراردادها و تعهدات، (تهران: مجد، چ2، 1383).

    14. صفایی، سیدحسین، قواعدعمومی قراردادها، ج2، (تهران: میزان، چ33، 1399).

    15. ـــــــــــــــــ، حقوق بیع بین‌المللی، (تهران: انتشارات دانشگاه، چ4، 1397).

    16. صفایی، سیدحسین؛ رحیمی، حبیب‌الله، مسئولیت مدنی(الزامات خارج از قرارداد)، (تهران: سمت، چ5، 1392).

    17. کاتوزیان، ناصر، قواعدعمومی قراردادها، ج4، (تهران: انتشار، چ6، 1390).

    18. ــــــــــــــ، مسئولیت مدنی، ج1، (تهران: انتشارات دانشگاه، چ8، 1387).

    19. ــــــــــــــ، فلسفه حقوق، ج3، (تهران: انتشار، چ3، 1385).

    20. گیلانی، ابوالقاسم‌بن‌محمدحسن( میرزای‌قمی)، جامع الشتات فی اجوبه السؤالات، ج2، (تهران: کیهان، 1413هـ.ق).

    21. وحدتی‌شبیری، سیدحسن، مبانی مسئولیت مدنی قراردادی، (قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1395).

    22. هانولد، جان.او، حقوق متحدالشکل بیع بین‌المللی کالا طبق کنوانسیون1980 ملل متحد، ترجمه همایون مافی و دیگران، (تهران: مجد، چ2، 1394).

    -مقاله

    23. رضایی، روح‌الله؛ عبدی‌پور‌فرد، ابراهیم؛ نعمت‌اللهی، اسماعیل، «نقض عامدانه قرارداد و تأثیر آن  بر جبران خسارت ناشی از نقض قرارداد»، پژوهش حقوق خصوصی، شماره26، (بهار1398).

    24. صادقی‌نشاط، امیر، «حق فسخ قرارداد با وجود امکان الزام به اجرا در حقوق ایران»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره39، شماره4، (زمستان1388).

    25. صفایی، سیدحسین؛ الفت، نعمت‌الله، «اجرای اجباری عین تعهد و تقدم آن بر حق فسخ قرارداد»، نامه مفید، شماره 79، (شهریور1389).

    26. نعمت‌اللهی، اسماعیل؛ رضایی، ‌روح‌الله، «تبیین جایگاه منفعت اعتماد در حقوق غربی و شناسایی مصادیق آن در فقه»، دانش حقوق مدنی، دوره10، شماره2، (اسفند1400).

    - عربی

    -کتاب

    27. آملی، میرزاهاشم، مجمع‌الافکار و مطرح‌الانظار، (قم: المطبعه‌العلمیه، 1395هـ.ق).

    28. حسینی‌مراغی، میرعبدالفتاح، العناوین، ج2، (قم: مؤسسه‌النشر‌الإسلامی، چ3، 1429هـ.ق).

    29. رازى‌، فخر‌الدین، الأربعین فی أصول‌الدین‌، ج2، (قاهره: مکتبه‌الکلیات‌الأزهریه، 1986م).

    30. شیخ‌انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین، مکاسب، ج6، (قم: مجمع‌الفکر‌الإسلامی، چ18، 1432هـ.ق).

    31. شهید‌ثانی، مسالک‌الإفهام إلی تنقیح شرائع‌الإسلام، ج12، (قم: معارف اسلامی، 1425هـ.ق).

    32. طباطبایی‌یزدی، سیدمحمدکاظم، حاشیه مکاسب، ج2، (قم: اسماعیلیان، چ2، 1378هـ.ق).

    33. کاظمی‌تستری، شیخ اسدالله، مقابس‌الانوار و نفائس‌الاسرار فی احکام‌النبی‌المختار و عترته‌الاطهار، (تبریز: مطبعه ماکنیه، 1322هـ.ق).

    34. کرکی، علی‌بن‌حسین‌، جامع‌المقاصد، ج4، (قم: انتشارات آل‌البیت(ع)، 1411هـ.ق).

    35. موسوی‌خمینی، سیدروح‌الله، البیع، ج5، (قم: اسماعیلیان، چ4، 1410هـ.ق).

    36. نجفی، محمدحسن، جواهر‌الکلام فی شرح شرائع‌الإسلام، ج 23 و۳۷، (بیروت: دار احیاء التراث‌العربی، چ7، 1981م).

    -مقاله

    37. أبوبکر‌الصدیق محمدحسان، مُنی، «فسخ العقد بالأرادة‌المنفردة، دراسة تحلیلیة فی ضوء قانون العقود‌الفرنسی‌المعدل2016»، مجله روح‌القوانین، دوره 85، شماره 85، (ژانویه 2019م).

    - انگلیسی

    -Book

    1. Cartwright, John, Reforming the French Law of Obligations Comparative Reflections on the Avant-projet de réforme du droit des obligations et de la prescription (‘the Avant-projet Catala’), (Hart Publishing, 2009).
    2. Chengwei, Liu and Marie Stefanini Newman, Remedies for Non Performance, Perspectives from CISG, UNIDROIT Principles and PECL, (N.Y, Juris Publishing, 2007).
    3. Christoph, Brunner, UN Sales Convention—CISG: Commentary on the United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods 1980, (Bern, 2nd Ed, 2014).
    4. Farnsworth, E.Allen, Contracts, (New York: Aspen, 4th Ed, 2004)
    5. Garner, Bryan A. Black's Law Dictionary, (Thomson Reuters, 11th Ed, 2019).
    6. Halson, Roger & David Campbell, Research Handbook on Remedies in Private Law, (Edward Elgar Publishing, 2019).
    7. Klass, Gregory, Contract Law in the USA, (Kluwer Law International, 2nd Ed, 2012).
    8. Kötz, Hein, European Contract Law, (translated from the German by Gill Mertens and Tony Weir), (Oxford University Press, 2017).
    9. Koch, Robert, Commentary on Whether the UNIDROIT Principles of International Commercial Contracts May Be Used to Interpret or Supplement Article 25 CISG, (Cambridge, 2007).
    10. Markesinis, Basil S, Unberath, Hannes, Johnston, Angus C, The German Law of Contract. A Comparative Treatise, (Oxford: Hart Publishing, 2nd Ed, 2006).
    11. McKendrick, Ewan, Contract Law: Text, Cases and Materials, (Oxford: Oxford University Press, 12th Ed, 2017).
    12. Peel, Edwin and G.H. Treitel, The Law of Contract, (London: Sweet & Maxwell, 14th Ed, 2015).
    13. Perillo, Joseph M, Contracts, (West Academic Publishing, 7th Ed, 2014).
    14. Rowan, Solen, Remedies for Breach of Contract: A Comparative Analysis of the Protection of Performance, (Oxford University Press, 2012).
    15. Samuel, Geoffrey, Law of Obligations and Legal Remedies, ‎ (Routledge-Cavendish, 2nd Ed, 2001).
    16. Schlechtriem, Peter, and Ingeborg Schwenzer (eds.), Commentary on the UN Convention on the International Sale of Goods (CISG), (Oxford: Oxford University Press, 4th Ed, 2016).
    17. Treitel, Guenter, Remedies for Breach of Contract: A Comparative Account (Clarendon Press: Oxford, 1989).
    18. Von Bar, Christian, Eric Clive and Hans Schulte-Nölke, Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law, Draft Common Frame of Reference (DCFR), (Study Group on a European Civil Code, 2009).
    19. Zimmermann, Reinhard, The New German Law of Obligations: Historical and Comparative Perspectives, (Oxford University Press, 2005).

    -Article

    1. Perillo, Joseph M. “Restitution in the Second Restatement of Contracts”, Columbia Law Review, Vol. 81, No. 1 (Jan., 1981), pp. 37-51.
    2. Rowan, Solene, “The new French law of contract”, International & Comparative Law Quarterly, 66 (4), (2017), pp. 805-831.
    3. Treitel, Guenter, “Conditions and Conditions Precedents” 106 LQR, (1990), pp. 185-197.

    -فرانسوی

    1. Jamin, Christophe, ‘Les conditions de la résolution du contrat: vers un modèle unique? Rapport français’ (Bruylant: Bruxelles and LGDJ: Paris, 2001).
    2. Pelle, Sébastien, La réception des correctifs d'équité par le droit, (Dalloz, 2011).
    3. Terré.F, Simler.P, & Lequette.Y, Droit civil—Les obligations, (Dalloz, Paris, 12th Ed, 2019).

     

     

پژوهش های حقوق اقتصادی و تجاری
دوره 1، شماره 4
زمستان 1402
صفحه 41-71

فرایند پذیرش مقالات

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما

مجوز دسترسی

بیانیه دسترسی باز

سیاست حق مولف

سیاست سرقت ادبی

سیاست خودآرشیوی