نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• فرشید قدیم خانی ¹
• یاسر مرادی ²
• بهراد صغیری ³

¹ دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق اقتصادی دانشگاه علامه طباطبائی تهران

² دکترای حقوق خصوصی و مدیر اندیشکده حقوق بانکی دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران.

³ مدیر گروه حقوق موسسه آموزش عالی نبی اکرم (ص) و دکترای حقوق تجارت و سرمایه گذاری بین‌المللی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران،

چکیده

گسترش بازار رمزدارایی‌ها به‌رغم ماهیت غیرمتمرکز آن، به شکل‌گیری واسط‌های متمرکزی انجامیده است که نقش کلیدی در دسترسی کاربران، نگه‌داری دارایی‌ها و انجام مبادلات ایفا می‌کنند و در عین حال به کانون تمرکز ریسک‌های حقوقی و اقتصادی بدل شده‌اند. در ایران، تنظیم فعالیت این واسط‌ها پس از یک دوره فقدان چارچوب منسجم، بطور عمده در اختیار بانک مرکزی قرار گرفته است. هدف این پژوهش، ارزیابی کارآمدی مرجع تنظیم واسط‌های رمزدارایی در ایران از منظر حقوقی-اقتصادی و در پرتو تجربه‌های تطبیقی (به‌فراخور موضوع) است. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تحلیل الگوهای نهادی تنظیم‌گری از منظر انتقادی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تمرکز تنظیم‌گری در بانک مرکزی، علی‌رغم ایجاد وحدت مرجع و کاهش آربیتراژ مقرراتی، به‌دلیل ماهیت احتیاطی سخت‌گیرانه، ماموریت‌های متعارض و عدم سازگاری نهادی با پویایی بازار رمزدارایی‌ها، قادر به تحقق هم‌زمان کارایی اقتصادی، رقابت و نوآوری نیست و می‌تواند به افزایش هزینه‌های مبادله و سوق دادن فعالیت‌ها بسمت بازارهای غیررسمی منجر شود. بر این اساس، پژوهش نتیجه می‌گیرد که تأسیس یک نهاد تخصصی مستقل با صلاحیت جامع، تنظیم مبتنی بر ریسک و انعطاف‌پذیری مقرراتی، در مقایسه با الگوی بانک مرکزی‌محور، ظرفیت بالاتری برای تحقق ثبات و کارایی پایدار واسط‌های رمزدارایی در ایران دارد.

کلیدواژه‌ها

• صرافی رمزارز
• رمزدارایی
• تنظیم‌گری
• بلاک‌چین
• حقوق و اقتصاد

عنوان مقاله [English]

Institutional Efficiency of Crypto-Asset Exchanges Regulating in Iran: A Critique of the Central Bank-centric Model from a Law and Economics Perspective

نویسندگان [English]

• Farshid Ghadimkhani ¹
• Yaser Moradi ²
• Behrad Saghiri ³

¹ Master Student of Economic Law, Alammeh Tabata'i University, Tehran

² Ph.D. in Private Law, Mofid University, Qom.

³ Chair of the Law Department, Nabi Akram University; Ph.D in International Trade and Investment Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University.

چکیده [English]

Despite their originally decentralized nature, crypto-asset markets have increasingly relied on centralized exchanges that play a critical role in market access, asset custody, and transaction execution, while simultaneously concentrating legal and economic risks. In Iran, after a prolonged period of regulatory absence, the regulation of crypto-asset exvhanges has largely been centralized within the Central Bank.

This study aims to assess the institutional efficiency of the regulatory authority governing crypto-asset exchanges in Iran from a law-and-economics perspective and in light of comparative regulatory models relevant to the topic. The research adopts a descriptive–analytical method, examining different institutional approaches to the regulation of crypto-asset exchanges and evaluating their economic and legal implications.

The findings indicate that although a central bank centric regulatory model offers advantages such as regulatory unity and reduced regulatory arbitrage, its precautionary orientation, conflicting mandates, and limited institutional compatibility with rapidly evolving crypto-asset markets hinder the simultaneous achievement of economic efficiency, competition, and innovation. This model may also increase transaction costs and encourage the migration of activities toward informal or offshore markets.

Accordingly, the study concludes that establishing an independent specialized regulatory authority, equipped with comprehensive jurisdiction, risk-based regulation, and flexible regulatory tools, provides a more effective framework for ensuring market stability, protecting users, and fostering sustainable innovation in Iran’s crypto-asset exchanges.

کلیدواژه‌ها [English]

• Cryptocurrency Exchange
• Crypto-Asset
• Regulation
• Blockchain
• Law and Economics