نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• ابراهیم رهبری ¹
• سید مصطفی مشکات ²

¹ استادیار، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)

² دانشجوی دکتری حقوق تجارت و سرمایه‌گذاری بین‌المللی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

چکیده

آهنگ سریع تحولات هوش‌مصنوعی مولد، تجهیز و تناسب‌سازی هرچه سریع‌تر نظام مالکیت فکری با آن را بیش از هر زمان دیگری در کانون توجه قرار داده است. امروزه، تنوع و پویایی ابداعات خلق‌شده از طریق هوش‌مصنوعی مولد بر هیچ‌کس پوشیده نیست. این درصورتی است که متولیان امر هنوز نتوانسته‌اند به پرسش‌ها و چالش‌های مرتبط با اختراعات یادشده به‌ویژه در حوزه مالکیت آنها پاسخی درخور دهند. فقدان رویکردی منسجم و شفاف در قبال شناسایی دارنده حق ثبت اختراعات ابداعی از ناحیه هوش‌مصنوعی مولد در پرونده دابوس (DABUS) نیز قابل مشاهده است؛ پرونده‌ای که به‌وضوح نشان داد نظام قضایی هم نتوانسته با تفسیر سنجیده و مؤثر از قوانین، کاستی‌ها و نارسایی‌های قانون‌گذاری در عرصه مذکور را رفع نماید؛ با این اوصاف، یافته‌های این جستار به تفصیل نشان می‌دهد که می‌توان با انعطاف در تفسیر، تفکیک میان حقوق مادی و معنوی ناشی از ثبت اختراعات هوش‌مصنوعی مولد و توجه بیشتر به نقش کاربر نهایی، تا حدودی دشواری‌های موضوع را برطرف کرد. همچنین در این پژوهش تلاش بر آن است تا با اتکا به یک مطالعه توصیفی و تحلیلی و در پرتو آموزه‌های حقوق تطبیقی به تبیین این مسئله مبادرت شود که فعالان نظام اختراعات ازجمله کنشگران نظام حقوقی ایران در مواجهه با ابداعات هوش‌مصنوعی مولد بهتر است چه راهبردها و سیاستی را اتخاذ نمایند.

کلیدواژه‌ها

• هوش مصنوعی مولد
• یادگیری ماشینی
• حقوق اختراعات
• حقوق مالکیت فکری
• حقوق فناوری‌های نوین

عنوان مقاله [English]

A Comparative Study on the Legal Challenges of Ownership of Inventions Created by Generative Artificial Intelligence

نویسندگان [English]

• Ebrahim Rahbari ¹
• Seyed Mostafa Meshkat ²

¹ Assistant Professor, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. Corresponding Author Email: e_rahbari@sbu.ac.ir

² Ph.D. Candidate, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

The rapid pace of developments in generative artificial intelligence has placed the urgent adaptation and alignment of the intellectual property system with these advancements at the center of attention more than ever before. Today, the diversity and dynamism of innovations created through generative AI are undeniable. Nevertheless, policymakers have yet to provide adequate answers to the legal questions and challenges associated with such inventions—particularly regarding their ownership. The absence of a coherent and transparent approach to identifying the rightful holder of patent rights for AI-generated inventions is clearly reflected in the DABUS case, which demonstrated that even the judiciary has not been able to remedy the legislative shortcomings and deficiencies in this area through thoughtful and effective interpretation of the law. In light of this, the findings of this study reveal that, through flexible interpretation, distinguishing between the economic and moral rights arising from patents generated by generative AI, and by giving greater consideration to the role of the end user, some of the complexities surrounding this issue can be alleviated. Furthermore, this research seeks—through a descriptive and analytical study and in light of comparative legal teachings—to clarify what strategies and policies actors within the patent system, including those in Iran’s legal framework, should adopt when dealing with generative AI inventions.

کلیدواژه‌ها [English]

• Generative AI
• Machine Learning
• Patent Law
• Intellectual Property Law
• New Technologies Law