الف) منابع فارسی

کتاب

1. خوشنویس حسینی، آیدین. هوش‌مصنوعی، تهران: انتشارات اسدزاده، ۱۳۹۸.
2. لشگری، رضا و جواد حسن‌ نتاج جلوداری، هوش‌مصنوعی در قوه‌قضائیه: مفاهیم، کاربردها، تکنیک‌ها و ابزارها، انتشارات فناوری نوین، ۱۴۰۲.

مقاله

3. اسماعیل‌پور، محمدامین، «هوش‌مصنوعی در مقام داور؛ صورت‌بندی چالش‌های حقوقی و اخلاقی کاربست هوش‌مصنوعی در فرایند داوری»، پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، د. 26، ش. 4، 1404، صص. 1305-1330.
4. اسماعیل‌پور، محمدامین، «امکان‌سنجی به‌کارگیری هوش‌مصنوعی در ارزیابی ادله‌داوری در قواعد فراملی»، پژوهش‌های حقوقی، د. 25، ش. 67، 1403، صص. 1-21.
5. اسمعیل‌پور، محمدامین، فاطمه قناد، و شهاب جعفری ندوشن، «امکان‌سنجی به‌کارگیری‌هوش مصنوعی در ارزیابی ادله داوری از منظر فقه و حقوق»، حقوق پزشکی، د. 17، ش. 58، 1402، صص. 977-1012.
6. اسمعیل‌پور، محمدامین، ، فاطمه قناد و شهاب جعفری ندوشن، «روش‌های هوش‌مصنوعی در صحت‌سنجی ادله داوری»، پژوهش‌های حقوق خصوصی، د. 12، ش. 46، 1403، صص. 61-104.
7. انصاری، باقر، «مطالعه حقوقی تبعیض الگوریتمی»، دانش حقوق عمومی، د. 11، ش. 38، 1401، صص. 147-178.
8. حسینی، امیرعلی و سید علیرضا هاشمی‌زاده کهنی، «انقلاب دیجیتال در داوری تجاری بین‌المللی از منظر پژوهش‌های حقوقی ایران»، پژوهش‌های حقوق اقتصادی و تجاری، د. 2، ش. 4، 1403 ، صص. 153-191.
9. حسینی، احمد و همکاران، «کاربرد هوش‌مصنوعی در رسیدگی‌های قضایی: چالش شفافیت و راهکارهای آن»، دیدگاه‌های حقوق قضایی، د. 28، ش. 101، 1403، صص. 67-90.
10. حکمت‌نیا، محمود، مرتضی محمدی و محسن واثقی، «مسئولیت مدنی ناشی از تولید ربات‌های مبتنی بر هوش‌مصنوعی خودمختار»، حقوق اسلامی، د. 16، ش. 60، 1398، صص. 231-255.
11. دهقان‌پور فراشاه، سبحان و نوید رهبر، «بررسی ضرورت و چالش‌های طراحی و بهره‌گیری از دادگاه‌های هوشمند»، تحقیقات حقوقی، د. 25، ویژه­نامه استانداردهای وکالت، 1401، صص. 153-179.
12. رهبری، ابراهیم و علی شعبان‌پور، «چالش‌های کاربرد هوش‌مصنوعی به‌عنوان قاضی در دادرسی‌های حقوقی»، تحقیقات حقوقی دانشگاه شهید بهشتی، د. 25، ش. 16، 1341، صص. 419-444.
13. شعبانی، پیام، بهنام حبیبی درگاه، علی اسلامی‌پناه و جواد خالقیان، «نقش نهاد داوری در توسعه قضایی با نگاهی به اسناد بالادستی»، دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی، د. 2، ش. 2، 1403، صص 94-113.
14. فدوی، احمد و محسن لعل‌علیزاده، «مالکیت آفریده‌های هوش‌مصنوعی؛ مروری بر چالش نوین حقوق مالکیت فکری در عصر فناوری»، پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، د. 25، ش. 4، 1403، صص. 949-976.
15. کریمی، ماشاءالله و عبدالصمد علی‌آبادی، «امکان‌سنجی بهره‌گیری از دادرسی هوش‌مصنوعی؛ مطالعه فقهی و حقوق ایران»، مطالعات تطبیقی فقه و اصول مذاهب، د. 7، ش. 1، 1403، صص. 127-150.
16. گندمکار، رضا حسین، محمد صالحى مازندرانى، محمد و محمد مهدى حمیدى، «بررسی تطبیقی امکان وجود شخصیت حقوقی برای سامانه‌های هوشمند در فقه امامیه، حقوق ایران و حقوق غرب»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، د. 8، ش. 4، 1400، صص. 235-266.
17. مافی، همایون، فاطمه قناد و محمدامین اسماعیل‌پور، «جایگاه هوش‌مصنوعی در صحت سنجی ادله داوری»، فصلنامه تمدن حقوقی، د. 6، ش. 18، 1402، صص. 5-24.
18. مهرافزا، محمدرضا، افشین زرگر، و بهنام حبیبی درگاه، «هوش‌مصنوعی و داوری تجاری بین‌المللی»، مجله تحقیقات حقوقی بین‌الملل، د. 11، ش. 42، 1397، صص 331-352.
19. میرفتاح، سید احمدرضا، احمد محمدی و مسعود زمانی، «چالش‌های داوری آنلاین در نظام حقوقی ایران و نظام حقوق بین‌الملل»، جامعه‌شناسی سیاسی ایران، د. 2، ش. 7، 1398، صص. 224-248.

گزارش

20. شورای عالی فضای مجازی، «گزارش سالانه تحول دیجیتال در ایران»، تهران: مرکز ملی فضای مجازی، ۱۴۰۲.
21. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، «بررسی ابعاد حقوق هوش‌مصنوعی و ضرورت تنظیم‌گری آن در ایران»، گزارش شماره ۱۷۲۱۱، ۱۴۰۱.

اسناد

22. شورای عالی انقلاب فرهنگی، «نقشه جامع علمی کشور»، ۱۳۹۰.
23. معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری، «سند ملی راهبردی هوش‌مصنوعی»، ۱۴۰۱.

References

Books

1. Ashley, Kevin D., Artificial Intelligence and Legal Analytics: New Tools for Law Practice in the Digital Age, Cambridge University Press, 2017.
2. Cortés, Pablo, The Law of Consumer Redress in an Evolving Digital Market, Cambridge University Press, 2018.
3. Hörnle, Julia, Cross-Border Internet Dispute Resolution, Cambridge University Press, 2009.
4. Katsh, Ethan, and Orna Rabinovich-Einy, Digital Justice: Technology and the Internet of Disputes, Oxford University Press, 2017.
5. Kaufmann-Kohler, Gabrielle, Online Dispute Resolution and its Significance for International Commercial Arbitration, Global Reflections on International Law, Commerce and Dispute Resolution Liber Amicorum in Honour of Robert Briner ICC Publishing, Publication 693, 2005. iccbooks.com
6. Khoshnevis Hosseini, Aydin, Artificial Intelligence, Tehran: Asadzadeh Publications, 2019. (in Persian)
7. Lashgari, Reza, & Netaj Jelodari, Javad Hasan, Artificial Intelligence in the Judiciary: Concepts, Applications, Techniques, and Tools, Tehran: Modern Technology Publications, 2023. (in Persian)
8. Susskind, Richard, Online Courts and the Future of Justice, Oxford University Press, 2019.
9. Virginia, Dignum, Responsible Artificial Intelligence: How to Develop and Use AI in a Responsible Way, Springer International Publishing, 2019.

Articles

10. Ansari, Baqer, “Algorithmic discrimination, Legal Analysis”, Public Law Knowledge Quarterly, Vol. 11, No. 38, 2023. pp. 147-178. (in Persian) https://doi.org/10.22034/qjplk.2022.1507.1408/
11. Aslı Budak, S.et al., “Artificial Intelligence in Arbitration-Current Uses and the Turkish Law Approach”, Lexology, 2021. pp. 2-4.

https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=a38af5ee-2713 43b1-abb3-367955126604&utm/

12. Baum, K., Mantel, S., Schmidt, E., & Speith, T., “From responsibility to reason-giving: Explainable artificial intelligence”, Philosophy & Technology, Vol.35, No.12, pp. 1-30. DOI: 10.1007/s13347-022-00510-w/
13. Burrell, Jenna, “How the Machine ‘Thinks’: Understanding Opacity in Machine Learning Algorithms”, Big Data & Society, 2016. pp. 1–12. 1177/2053951715622512/
14. Cali, Basak, & Mathias Leiser, “Algorithmic Justice: Foundations and Prospects”, Journal of Legal Theory and Ethics, 2021. pp. 637-639.
15. Calo, Ryan, “Robots as Legal Metaphors”, Harvard Journal of Law and Technology, 2016. pp. 209-237. https://digitalcommons.law.uw.edu/faculty-articles/18/?utm/
16. Coglianese, Cary, & David Lehr, “Regulating by Robot: Administrative Decision Making in the Machine Learning Era”, Georgetown Law Journal, Vol. 105, No. 1147, pp. 1147-1223. https://ssrn.com/abstract=2928293? Utm/
17. Deeks, A., “The Judicial Demand for Explainable Artificial Intelligence”, Columbia Law Review, 119, No. 1829, 2019. pp.1829-1850. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3440723&utm/
18. Dehghanpour Farashah, Sobhan, & Navid Rahbar, “Smart Courts: a study of necessity and Challenges”, Legal Research Quarterly, Vol. 25, 2023. pp. 153.179. (in Persian) 52547/JLR.2023.230059.2421/
19. Esmaeilpour, Mohammad Amin. “Artificial Intelligence as an Arbitrator: Formulating the Legal and Ethical Challenges of Applying Artificial Intelligence in the Arbitration Process”, Islamic Legal Research Journal, 26, No. 4, 2025. pp. 1305-1330. (in Persian). DOI: 10.30497/law.2025.247407.3669/
20. Esmaeilpour, Mohammad Amin, “Feasibility of using artificial intelligence in the evaluation of arbitration evidence in transnational rules”, Legal Research Journal, Vol. 27, No. 67, 2024. pp. 1-21. (in Persian) https://doi.org/10.48300/jlr.2024.485425.2775/
21. Esmaeilpour, Mohammad Amin, Fatemeh Ghanad, & Shahab Jafari Nedooshian, “The Feasibility of Using Artificial Intelligence in the Evaluation of Arbitration Evidence from the Perspective of Jurisprudence and Law”, Medical Law Journal, Vol. 17, No. 58, 2023. pp. 997 to 1012. (in Persian) http://ijmedicallaw.ir/article-1-1783-fa.html/
22. Esmaeilpour, Mohammad Amin, Fatemeh Ghanad, & Shahab Jafari Nedooshian, “Artificial intelligence methods in validation of arbitration evidence”, Private Law Research Journal, Vol. 12,No, 2, 2023. pp.61-105. (in Persian) https://doi.org/10.22054/jplr.2024.77464.2800/
23. Fadavi, Ahmad, & Mohsen Laleh-AliZadeh, “Ownership of Artificial Intelligence-Generated Works: An Overview of the Emerging Intellectual Property Challenges in the Technology Era”, Islamic Law Research Journal, Vol. 25, No. 4, 2024. pp. 949-976. (in Persian) https://doi.org/10.30497/law.2024.245828.3492/
24. Floridi, L. et al., “AI4People—an Ethical Framework for a Good AI Society: Opportunities, Risks, Principles, and Recommendations”, Minds and Machines,28, No. 4, 2019. pp.689-707. 10.1007/s11023-018-9482-5/
25. Gandamkar, Reza Hossein, Mohammad Salehi Mazandarani, & Mohammad Mahdi Hamidi, “A Comparative Study of the Possibility of the Existence of Legal Personality for Intelligent Systems in Islamic Jurisprudence, Iranian law and Law of the West”, Comparative Research in Islamic and Western Law, 2022. pp.235-266. (in Persian) 22091/CSIW.2021.5944.1903/
26. Hildebrandt, Mireille, “Law as Computation in the Era of Artificial Legal Intelligence”, Theoretical Inquiries in Law, Vol.20, No. 2, 2019. pp. 423–441. https://utppublishing.com/doi/10.3138/utlj.2017-0044/
27. Hosseini, Amir Ali, & Seyed Alireza Hashemi Zadeh Kehni, “The Digital Revolution in International Commercial Arbitration: Investigating Potential of Artificial Intelligence in Dispute Resolution”, Quarterly Journal of Economic and Commercial Law research, Vol. 2, No. 4, 2025. pp. 153-191. (in Persian)

https://doi.org/10.48308/eclr.2025.237427.1102/

28. Hosseini, Ahmad, and Colleagues, “Application of Artificial Intelligence in Judicial Proceedings, the Challenge of Transparency and its Solutions”, Quarterly Scientific Journal of Judicial Legal Perspectives, Vol. 28, No. 101, 2023. pp. 67-90. (in Persian) https://jlviews2.ujsas.ac.ir/article-1-2139-fa.html/
29. Hekmatnia, Mahmoud, Morteza Mohammadi, & Mohsen Vātheqi, “civil Liability for damages caused by robots based on autonomous artificial intelligence”, Islamic Law, Vol. 16, No. 60, 2019. pp. 231-255. (in Persian) https://hoquq.iict.ac.ir/article_36476.html/
30. Karimi, Mashallah, & Abdolsamad Aliabadi, “The Feasibility of Using Artificial Intelligence Proceedings in Iranian Jurisprudence and Law”, Comparative Studies of Islamic Jurisprudence and Legal Principles Quarterly, Vol. 7, No. 1, 2024. pp. 127-150. (in Persian)

https://mfu.uok.ac.ir/article_63430.html/

31. Kasap, Gizem Halis, “Can Artificial Intelligence (AI) Replace Human Arbitrators? ”, Technological Concerns and Legal Implications, J. Disp. Resol. 2021. pp. 208-254.
    1. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3863136&utm/
32. Kroll, Joshua A. et al., “Accountable Algorithms”, University of Pennsylvania Law Review, Vol. 165, No. 3, 2017. pp. 633–705.
    1. https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol165/iss3/3/?utm/
33. Mafi, Homayoun, Fatemeh Ghanad, & Mohammad Amin Esmailpour, “The Place of Artificial Intelligence in the Validation of Arbitration Evidence”, Legal Civilization Quarterly, Vol. 6, No. 18, 2023. pp. 5-24. (in Persian) https://www.pzhfars.ir/article_193005.html/
34. Mehrafza, Mohammad Reza, Afshin Zargar, & Behnam Habibi Dargah, “Artificial Intelligence and International Commercial Arbitration”, International Legal Research Journal, Vol. 11, No. 42, 2018. pp. 331-352. (in Persian) https://journals.iau.ir/article_673049_44fca6c1c04427cb610c172c7f2297fc.pdf/
35. Mirftah, Seyed Ahmadreza, Ahmad Mohammadi, & Masoud Zamani, “Challenges of Online Arbitration in the Iranian Legal System and International Legal System”, Quarterly Journal of Political Sociology of Iran, Vol. 2, No. 7, 2019. pp. 224-248. (in Persian) https://jou.spsiran.ir/article_138569.html/
36. Rahbari, Ibrahim, & Ali Shabampour, “The Challenges in Employing of AI Judge in Civil Proceedings”, Legal Research Journal of Shahid Beheshti University, Vol. 25, No. 16, 1962. pp. 419-444. (in Persian) 52547/JLR.2022.228967.2335/
37. Shabani, Payam, Behnam Habibi Dargah, Ali Islāmi Panah, & Javad Khaleqiān, “The Role of the Arbitration Institution in Judicial Development with a Focus On Upstream Documents”, Encyclopedia of Comparative Fiqh and Law, Vol. 2, No. 2, 2024. pp. 94-113. (in Persian) https://jecjl.com/index.php/jecjl/article/view/54/
38. Shabani, Payam, Behnam Habibi Dargah, Ali Islāmi Panah, & Javad Khaleqiān, J. Judicial, “Judicial Development and the Institution of Arbitration in Comparative Analysis: Case Studies of Selected Countries”, Legal Studies in Digital Age, Vol. 42, No. 1, 2025. pp.1-13. (in Persian) https://jlsda.com/index.php/lsda/article/view/136/
39. Vij, Abhilasha, “Arbitrator-Robot: Is A (I) DR the future?”, 39 ASA Bulletins 1/2021, 2020. pp. 1-30.

https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3815946/

40. Volokh, E., “Chief Justice Robots”, Duke Law Journal, 2019. pp. 1159-1180.
41. Wachter, S., Mittelstadt, B., & Floridi, L., “Why a Right to Explanation of Automated Decision-Making Does Not Exist in the GDPR”, International Data Privacy Law, 2017. pp. 76–99. https://doi.org/10.1093/idpl/ipx005/
42. Wahyudi, A., “Digitalization and the Fight against Judicial Corruption”, IJLIT, 2021. pp. 14-18.
43. Wang, N., & Tian, M.Y., “Intelligent Justice: human-centered considerations in China’s legal AI transformation”, AI Ethics, 3, No.2, 2023. pp. 349-354. https://doi.org/10.1007/s43681-022-00202-3
44. Webster, Thomas, “Artificial Intelligence and Arbitration: The Rise of the Machine Arbitrator”, Journal of International Arbitration, 2019. pp. 649–672.
45. Winkler, Victoria, “Technology and Access to Justice in Europe”, CEPEJ Report, Council of Europe, 2021. pp. 53-55.
46. Završnik, A., “Criminal Justice, Artificial Intelligence Systems and Human Rights”, 2020. pp. 567-583. https://doi.org/10.1007/s12027-020-00602-0
47. Zeleznikow, J., “Technology and Dispute Resolution: A Review”, International Journal of Law and Information Technology, Vol.25, No. 3, pp. 207-210.
48. Zeleznikow, J., “A Comparative Study of Online Dispute Resolution in Australia, the UK, and Canada”, International Journal of Law and Information Technology, 2020. pp.90-95.
49. Zliobaite, I., “Measuring Discrimination in Algorithmic Decision Making”, Data Mining and Knowledge Discovery, 31, No. 4, 2017. pp. 1060-1089. https://link.springer.com/article/10.1007/s10618-017-0506-1/

Legislative and Regulatory Instruments:

50. European Commission for the Efficiency of Justice (CEPEJ). European Judicial Systems 2022.
51. Guidelines on the Use of Artificial Intelligence in Arbitration: 2023.
52. Infocomm Media Development Authority & Personal Data Protection Commission. Model AI Governance Framework. 2020 & AI Verify Toolkit and Governance Testing Framework. Singapore. 2022.
53. NIST, U.S. Department of Commerce. AI Risk Management Framework, 2023.
54. Parliamentary Research Center of the Islamic Consultative Assembly, “Examining the Legal Aspects of Artificial Intelligence and the Need for Regulation in Iran”, Report No. 17211, 2022. (in Persian)
55. Report on 2022 APEC Workshop on Providing Effective Dispute Resolution Mechanisms, Asia-Pacific Econ. Coop. Econ. Comm. 2022.
56. Supreme Council of the Cultural Revolution, “Comprehensive Scientific Map of the Country”, 2011. (in Persian)
57. Supreme Council of Cyberspace, “Annual Report on Digital Transformation in Iran”, Tehran: National Center for Cyberspace, 2023. (in Persian)
58. UNCITRAL, “Technical Notes on Online Dispute Resolution”, 2017.
59. United Nations Commission on International Trade Law. Technical Notes on Online Dispute Resolution, 2017.
60. Vice Presidency for Science and Technology of the Presidency, “National Strategic Document on Artificial Intelligence”, 2022. (in Persian)

Websites

61. Angwin, Julia et al., “Machine Bias”, ProPublica, May 23, 2016. (Paragraphs 17–18). https://www.propublica.org/article/machine-bias-risk-assessments-in-criminal-sentencing<(last visited 08/11/2024)
62. Government of Estonia, “e-Justice”, e-Estonia Briefing Centre, https://e-estonia.com/solutions/security-and-safety/e-justice/< (last visited 15/10/2024)
63. Government of Estonia, e-Estonia Briefing Centre, https://e-estonia.com<(last visited 15/10/2024)
64. https://www.tasnimnews.com/fa/news/1402/02/31/2898870<(last visited 05/03/2025).
65. https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1802660?utm<(last visited 05/08/2024)
66. Https://Arbitrationcenter.ir<(last visited 15/01/2025).
67. OSTP, the AI Bill of Rights, 2022. https://www.whitehouse.gov/ostp/ai-bill-of-rights/>(last visited 20/03/2025).